Công cụ cho chống tham nhũng

12:30 CH @ Thứ Tư - 12 Tháng Tư, 2006

Khi điều tra về các vụ mua bán độ bóng đá, cảnh sát đã tình cờ tìm thấy tên tuổi các quan chức cá độ trong máy tính của một trùm ghi độ, và một tháng sau bể ra vụ “cho mượn xe” những 108 chiếc ở PMU 18. Nói tình cờ bởi “vụ PMU18” không phải do thanh tra Bộ Giao thông vận tải (GTVT) hay Thanh tra Chính phủ phanh phui ra.

Bởi thế các lãnh đạo Bộ GTVT mới nhất mực: “Không ngờ, không biết”; “Việc xử lý một cán bộ công chức rất quan trọng, bộ phải làm hết sức thận trọng”; “Xử lý, đề bạt, cất nhắc cán bộ là công việc của Đảng, trong trường hợp này là của Ban cán sự Đảng Bộ GTVT...”. Một tháng sau, khi nội vụ không còn dừng lại ở chuyện cá độ bóng đá, vẫn thấy “im lặng là vàng” ở đây!

Có vẻ như vụ phát hiện tình cờ này lại không được bộ tiếp nhận hoan hỉ lắm.

Lẽ ra, các vị ấy phải biết rằng đơn vị này, đơn vị kia là có khả năng tham nhũng và đề phòng, thậm chí đề phòng không xong cũng không nên ra vẻ sửng sốt “không ngờ, không biết” như thế. Có thể khẳng định điều đó nếu đọc Cẩm nang chống tham nhũng tại VN của Ngân hàng Thế giới (WB) phổ biến trên mạng, mà trong đoạn “Thay lời tựa” có ghi rõ: “Tài liệu này đã được soạn như là một công cụ cụ thể giúp chống tham nhũng tại VN, đặc biệt nhắm đến các quan chức quản lý dự án”. Những khuyến cáo rất cụ thể, chẳng hạn như:

- Phác họa một sơ đồ những ai, trong các tầng nấc khác nhau của dự án, có thể được xem như là có quyền lực tác động đến các quyết định cùng các hành vi. Hình dung những gì có thể thúc đẩy và những gì ngăn trở họ trổ mòi tham nhũng hoặc gian trá.

- Trong số các viên chức liên quan đến dự án, các viên chức trong các cơ quan thực hiện dự án cần được chú ý nhất. Xem xét lợi lộc của họ là gì và quyền hạn tác động của họ nơi các công đoạn then chốt của dự án đến đâu. Một số lợi ích cá nhân có thể xảy ra trong các trường hợp sau:

+ Viên chức được đánh giá trên cơ sở “biết điều” với cấp trên thay vì trên hiệu quả.

+ Do phải chi trả phí “mua chỗ hái ra tiền” nên phải lo thu hồi vốn bằng các thu chi bất hợp pháp từ ngân sách dự án...

- Qui mô kinh phí dự án càng lớn, quyền lực càng lớn, lợi ích càng béo bở.

Cẩm nang còn mô tả chi li tâm lý tham nhũng: “Các viên chức trong các chức vụ béo bở thường hay phản đối các biện pháp làm tăng tính công khai minh bạch hoặc thụ động trước các biện pháp đó. Mỗi cá nhân viên chức có thể không đủ sức hay vị thế để vượt qua những cám dỗ tham nhũng mang tính hệ thống trong cơ quan đó cho dù trong lòng họ không muốn thế” (tr.12).

Báo cáo 2005 của các nước cùng tổ chức tài trợ cho VN (WB đại diện) cũng đầy những khuyến cáo tương tự: “Các hình phạt nghiêm khắc mà thôi không đủ để giải quyết nguy cơ. Một sách lược hiệu quả chống tham nhũng phải nhằm giảm thiểu cơ hội cho các hành vi tham nhũng và tăng khả năng nhận diện ai có hành vi tham nhũng” (tr.90).

Trở lại với vụ PMU 18, sẽ thấy cơ hội cho hành vi tham nhũng thì thừa, nhưng cơ hội nhận diện tham nhũng thì thiếu. Báo cáo 2005 khuyến cáo như sau: “Cần xác định xem các cơ quan nào có khả năng tham nhũng nhất, đánh giá tần suất diễn ra các hành vi bất hợp pháp, ước tính kích cỡ của cải đút lót tích lũy được, đánh giá xem đâu là những khâu “lệch lạc” và không hiệu quả. Một khi nắm chắc được đâu là những hạn chế và cần phải công khai, minh bạch ở đâu, thì đó chính là chìa khóa dẫn đến giảm thiểu hoạt động tham nhũng” (tr.90).

Từ các khuyến cáo đó, có thể hỏi: Đã có bao giờ nhận dạng rằng cơ quan này hay cơ quan kia, dự án này hay dự án kia, vị trí khâu này, vị trí kia là “nhạy cảm” chưa, để công khai minh bạch cho mọi người cùng theo dõi chi thu như khẩu hiệu “Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra”?

Cũng trong vụ “108 chiếc xe”, có nhiều câu hỏi cần đặt ra về mặt hành vi chống tham nhũng. Tỉ như có ai trong nội bộ cơ quan này, nhất là các nhân viên phòng hành chính quản trị, đã thắc mắc gì trước các hồ sơ đăng ký xe liên tiếp đó? Cũng thế, nội vụ vỡ lở, cảnh sát giao thông khi được hỏi mới cho biết tổng cộng có đến 108 chiếc xe được đăng ký? Còn không hỏi thì chẳng có gì khác thường cả!

Trong một xã hội muốn “nói không với tham nhũng”, luôn mặc định sẵn rằng cảnh sát giao thông, trong những trường hợp bất thường (một cơ quan hay một cá nhân cứ đăng ký xe liên tục như thế), phải báo cáo với cơ quan chống tham nhũng thì chắc đoàn “con voi” 108 chiếc xe này đã không lọt qua được! Đây không phải là chuyện không tưởng. Ở các nước nề nếp, đố công chức nào dám khơi khơi sắm xe BMW trên mức thu nhập của mình! Sở thuế sẽ lập tức lùng sục đến ngay khi thấy các thanh toán “quá cỡ” như thế qua ngân hàng!

Các công cụ chống tham nhũng như “Công ước chống tham nhũng” của LHQ và “Sáng kiến chống tham nhũng” của OECD & ADB, mà VN đã ký kết, cần được vận dụng và triển khai. Các tài liệu này cũng cần được dịch và phổ biến để người dân cùng kiểm tra.

Không thể tự nhiên mà trong xã hội, trong mỗi công dân thành hình một thói quen nói "Không" với tham nhũng.

Nguồn:Tuổi Trẻ
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Ảnh hưởng của văn hóa đối với pháp luật

    09/10/2014Nguyễn Trần BạtVăn hóa có một ảnh hưởng không thể phủ nhận đối với pháp luật. Văn hóa chính là cuộc sống, do đó, việc xây dựng pháp luật, theo lẽ tự nhiên, phải dựa trên những kinh nghiệm văn hóa, tức là pháp luật phải có khả năng biến thành văn hóa để điều chỉnh cuộc sống. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, ở rất nhiều nơi trên thế giới, hệ thống pháp luật tỏ ra không tương thích với cuộc sống. Phải chăng yếu tố văn hóa, ở những nơi đó, đã bị tách rời khỏi pháp luật hay bản thân pháp luật được xây dựng trên một nền văn hóa méo mó, phi tự nhiên?
  • Suy đoán vô tội và suy đoán có tội

    03/05/2014Đoàn Tiểu LongChống tham nhũng dễ hay khó? Nhiều người nói rằng khó vì rất khó có được bằng chứng nhận hối lộ hay lợi dụng chức vụ để trục lợi một cách tinh vi. Đó là nguyên nhân vì sao dư luận kêu ca nhiều, nhưng số vụ đưa ra xét xử lại vô cùng ít...
  • Để chống tham nhũng hiệu quả hơn

    28/03/2006Danh ĐứcTrước những phát hiện hầu như từng ngày về những gì khuất tất hoặc tiêu cực đã rõ ở PMU18, cũng như ở Thanh tra Chính phủ và ở Tổng công ty Dầu khí..., không thể không có những câu hỏi như: tham nhũng ngày càng “nhiều”, càng “cao”, càng “lớn” hơn?
  • Chống tham nhũng - Hãy vận dụng mạnh mẽ yếu tố tâm lý

    06/03/2006Vũ Duy Phú (Viện Những vấn đề phát triển-VIDS)Mấy chục năm nay, tham nhũng không hề thuyên giảm. Thậm chí có nơi, có lúc nó còn trầm trọng hơn, xuất hiện nhiều hình thức, thủ đoạn tinh vi, nguy hiểm hơn và có tổ chức hơn...
  • Truy lùng tiền đen

    20/02/2006Tiền, một mặt là máu tốt nuôi sống nền kinh tế nhân loại, mặt kia lại như thứ máu xấu, đầy virus phá hoại dần mòn cơ thể ấy, khi những đồng tiền bẩn cùng chảy chung trong hệ tuần hoàn tài chính. Cá thể giới đang lần theo dấu vết và thanh lọc những tội phạm “rửa tiền”...
  • Năng lực thể chế

    03/01/2006TS. Nguyễn Sĩ DũngNăng lực thể chế là năng lực của các cơ quan nhà nước hoàn thành các chức năng hiến định của mình. Chức năng nào thì năng lực ấy. Chức năng càng phức tạp thì năng lực phải càng cao hơn. Rủi ro lớn nhất ở đây là: Hiến pháp chỉ có thể trao cho một cơ quan nhà nước các chức năng, chứ không thể trao cho cơ quan này các năng lực tương ứng...
  • Giải mã tham nhũng

    26/12/2005Thanh Vũ"Chân dung" tham nhũng đã được nhìn thấy rõ hơn, "địa chỉ” tham nhũng phổ biến nhất cũng được xác định qua kết quả điều tra xã hội học có tên “Nghiên cứu đấu tranh chống tham nhũng” do Ban Nội chính Trung ương thực hiện lần đầu tiên được công bố. Lại thêm một thái độ cương quyết trong víệc phòng chống quốc nạn này mà các thông tin công khai vào cuối tháng11 qua là một sự kiểm chứng sòng phẳng...
  • Tham nhũng và cạnh tranh

    05/12/2005Nguyễn Quang AĐảng, chính phủ, báo giới và dư luận nói chung đều coi tham nhũng tràn lan ở nước ta là một quốc nạn, một cản trở lớn đối với sự phát triển của đất nước, một ung nhọt nhức nhối có thể gây mất ổn định xã hội...
  • Trước hết phải bịt cửa chạy chức

    09/11/2005Diệp Văn SơnCó lập luận cho rằng bất kể xấu tốt cái gì lặp đi lặp lại với tần suất cao, trở thành tập quán, phong tục thì dù là mỹ tục hay hủ tục đều có thề gọi là văn hoá, cuộc tranh luận chưa ngã ngũ.
  • Đổi mới hoạt động lập pháp

    08/11/2005Nguyễn Sĩ DũngCơ sở dữ liệu luật Việt nam do Trung tâm Tin học của Văn phòng Quốc Hội quản trị chứa tới khoảng gần 14.000 văn bản quy phạm pháp luật còn hiệu lực thi hành. Con số này là quá nhiều hay quá ít đối với đất nước ta?
  • Những cái giàu của một nền lập pháp

    02/11/2005Nguyễn Đức LamDịp năm hết Tết đến người ta hay chúc nhau “an khang thịnh vượng”. Nếu thịnh vượng gắn về sự giàu có, thì an khang là cái gì đó thuộc về tinh thần, văn hoá, sự bình an trong lòng xã hội và đất nước, trong tâm hồn mỗi người, an tâm làm ăn, sinh sống. Một nền lập pháp mà hướng đến những cái giàu về tài sản, về văn hoá, về quyền, về lợi ích của người dân, của xã hội, của đất nước thì ắt hẳn sẽ mang đến sự an khang, thịnh vượng ấy...
  • “3 không” về chống tham nhũng ở Việt Nam

    31/10/2005Ths. Lê Hoàng TùngLần đầu tiên, công tác chống tham nhũng ở Việt Nam được luật hóa. Dự thảo Luật chống tham nhũng đang được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân. Đảng, Nhà nước Việt Nam đang nỗ lực quyết tâm tuyên chiến với tệ tham nhũng. Xin được góp bàn đôi điều về vấn đề này…
  • Tham nhũng - vấn đề của phát triển

    11/10/2005Trần Ngọc ThơMức độ tham nhũng ở VN trong thời gian gần đây đã có những dấu hiệu không giống xu hướng chung so với các nước có cùng trình độ phát triển....
  • “Độc quyền chức vụ” cái gốc của tham nhũng

    01/10/2005TS. Phạm Anh TuấnTham nhũng ở Việt Nam hiện nay đã trở thành quốc nạn. Quốc nạn tham nhũng là một trong những dấu hiệu cảnh báo năng lực quản lý của bộ máy Nhà nước không còn phù hợp với sự phát triển của đất nước. Vì thế, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đang được Quốc hội đưa ra lấy ý kiến nhân dân để sớm ban hành, áp dụng. Tham nhũng, dù xảy ra ở đâu thì cũng là tội phạm đặc biệt, được thực hiện trước hết bởi các quan chức...
  • Xoá bỏ những lãnh địa riêng

    19/07/2005Luật gia Cao Bá KhoátTrước hết, cạnh tranh có ý nghĩa nhân văn vì cạnh tranh thì người tiêu dùng được lợi, doanh nghiệp phải điều tiết lợi ích, chia sẻ cho người tiêu dùng. Có cạnh tranh thì phải có biện pháp chống độc quyền. Vì độc quyền thì người tiêu dùng bị coi rẻ, cạnh tranh thì khách hàng là thượng đế, được doanh nghiệp chăm sóc tận tình.
  • "Công ty" tham nhũng...

    09/07/2005Trần Bạch ĐằngBáo Tuổi Trẻ số ra ngày thứ hai 4-7-2005 đăng bài điều tra của Võ Hương - Như Hằng về "Hệ thống công ty một nhà được thành lập như thế nào?" phản ánh dòng vận chuyển của điện kế điện tử từ cơ quan đặt hàng là Công ty Điện lực TP.HCM đến người tiêu dùng điện. Đó là câu chuyện thời sự đang bức xúc dư luận thành phố.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác