Bốn “không” hay một “không”?

01:47 CH @ Thứ Ba - 03 Tháng Giêng, 2006

1. Nói về chống tham nhũng, nhiều người tâm đắc rằng cần phải đạt được bốn “không”, tức là sao cho công chức không muốn, không cần, không thể và không dám tham nhũng. Trên báo Sài Gòn Giải Phóng số ra ngày 26-8-2005, giáo sư Nguyễn Lân Dũng có trình bày chi tiết về vấn đề này.

Các biện pháp tương ứng là: tăng cường giáo dục đạo đức để công chức tự bản thân không muốn tham nhũng; tăng lương để họ không cần tham nhũng mà vẫn đủ sống; hoàn thiện cơ chế, tăng cường giám sát để công chức không thể tham nhũng; và trừng phạt nghiêm khắc để họ không dám tham nhũng.

Đạt được bốn “không” như trên thì quá lý tưởng. Nhưng vì quá lý tưởng nên khó khả thi, nhất là trong điều kiện hiện tại. Dẫu biết rằng để giải quyết triệt để một vấn đề bao giờ cũng cần các biện pháp đồng bộ, nhưng đôi khi vì quá trông chờ vào sự đồng bộ đó mà thành ra chẳng được kết quả gì.

Hơn nữa, có nhất thiết phải đạt được cả bốn “không” không?

Trong bốn “không” nói trên, thực ra chỉ cần đạt được một trong ba cái “không”: không muốn, không thể, không dám thì đã giải quyết được vấn đề mà không cần tới những cái “không” còn lại. Nếu đã không muốn, ví dụ không muốn ăn cắp, thì dù có cần tiền đến mấy, có thể ăn cắp mà không sợ bị trừng phạt, người ta vẫn không ăn cắp.

Tương tự, nếu đã không thể, hoặc không dám, thì dù có muốn hay có cần người ta cũng không thể hoặc không dám làm. Chỉ có cái “không” thứ hai – không cần – là hoàn toàn không khả thi vì lòng tham của con người thường vô đáy. Chẳng ai tham nhũng chỉ để đủ sống. Lương cao đến mấy người ta vẫn lăm le tham nhũng. Lương thấp, vì thế, chỉ là cái cớ biện minh cho tham nhũng.

2. Vậy trong ba cái “không” đó, cái nào dễ thực thi hơn cả? Cái “không” đầu tiên – không muốn – là cái khó nhất. Bản tính con người vốn tham, đến Đức Phật cũng phải coi đây là một trong những tính xấu ăn sâu và khó cải tạo nhất trong con người.

Cái “không” thứ ba – không thể - cũng rất khó. Hoàn thiện cơ chế là việc khó khăn và tốn thời gian, đã thế cơ chế dù hoàn thiện đến mấy vẫn có chỗ hở. Chẳng ai có trăm tai nghìn mắt mà giám sát công chức từng giờ, từng phút. Không chỉ thế, công chức biết rất rõ rằng anh ta luôn có thể làm đúng luật mà vẫn kiếm chác được, ví dụ như nhờ nắm được thông tin về quy hoạch trước người khác.

Cái “không” cuối cùng – không dám – cũng ít khả thi. Buôn ma túy bị tử hình như thế mà tội phạm ngày càng tăng, chứng tỏ biện pháp trừng phạt dù nghiêm khắc đến mấy vẫn chưa chắc đã làm tội phạm chùn tay. Hơn nữa, với những kẻ quyết tâm “hy sinh đời bố, củng cố đời con” thì hình phạt kiểu gì chúng cũng không ngán. Chưa kể, có đủ bằng chứng để kết án chúng một vài năm tù đã cực kỳ khó khăn, nói gì đến tử hình.

Bản thân cái “không cần” cũng rất khó: chỉ cần tăng lương thêm 10%, ngân sách đã oằn lưng muốn chết. Mà để “không cần” thì phải tăng lương cho công chức tối thiểu 100%-150%.

Không lẽ chúng ta bó tay? Từng cái còn không đạt được, nói gì đạt được cả bốn? Rất có thể chính những kẻ tham nhũng lại hết sức ủng hộ phương châm bốn “không” này, vì biết chắc còn khuya mới có thể thực hiện được (!).

3. Tuy nhiên ngoài bốn cái không trên vẫn còn một cái “không” nữa có khả năng giải tỏa bế tắc: đó là “không buồn” tham nhũng. Tức là, công chức vẫn muốn, vẫn cần, có thể và dám tham nhũng, nhưng không “buồn” tham nhũng, vì có tham nhũng cũng chẳng để làm gì.

Công chức liều lĩnh tham nhũng không phải để sau đó mua vàng đem chôn, hay đêm đêm đem tiền ra ngắm. Họ cần tiêu xài những đồng tiền đó. Họ cần xây nhà thật to, đồ đạc thật xịn, mua xe hơi thật đắt tiền, cho con du học ở những trường thật danh tiếng. Nếu có cách nào đó để họ không thực hiện được những việc này thì họ sẽ chán mà không buồn tham nhũng nữa chăng?

Có một cách mà các nước vẫn làm, đó là buộc họ giải trình nguồn gốc các tài sản, các khoản chi tiêu, nếu không giải trình được sẽ bị tịch thu. Không cần truy tố, bỏ tù cán bộ, chỉ cần tịch thu tài sản và sa thải thôi. Hầu như chắc chắn rằng không ai trong số công chức lương ba cọc, ba đồng có thể giải trình được nguồn gốc số tài sản khổng lồ và các khoản chi tiêu vượt gấp nhiều lần thu nhập của họ.

Một khi công chức thấy rằng dù có thể tham nhũng tuy không sợ bị đi tù nhưng có nguy cơ bị tịch thu trắng tài sản và sinh mệnh chính trị cũng đi tong, không thể thoải mái sử dụng những đồng tiền dơ bẩn đó, lúc nào cũng nơm nớp lo sợ bị truy xét, bạc tóc vì ngày đêm nghĩ cách giải trình, họ sẽ chán mà không buồn tham nhũng nữa.

Như thế, thay vì bốn “không”, thực chất chỉ cần một “không” là đủ. Nó dễ thực hiện và có hiệu quả hơn nhiều so với bốn “không” kia. Và nó cũng là đột phá khẩu để thực hiện nốt các “không” còn lại.

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • “Con” tham nhũng cũng như “con HIV”!

    22/08/2015TS Nguyễn Sĩ DũngTrong thế giới hiện đại có hai thứ rất khó chống lại là HIV và tham nhũng. HIV tàn phá hệ thống miễn dịch của con người, tham nhũng tàn phá hệ thống miễn dịch của thể chế. Trong cả hai trường hợp, hậu quả của sự tàn phá thật nặng nề...
  • Tham nhũng - nguồn gốc của nghèo đói trên thế giới

    04/05/2015Nhật VyHơn 2/3 thế giới nằm dưới mức trung bình trong danh sách điều tra về độ trong sạch vừa được Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) công bố hôm nay cho thấy mức độ tham nhũng đang nguy cấp đến mức nào...
  • Suy đoán vô tội và suy đoán có tội

    03/05/2014Đoàn Tiểu LongChống tham nhũng dễ hay khó? Nhiều người nói rằng khó vì rất khó có được bằng chứng nhận hối lộ hay lợi dụng chức vụ để trục lợi một cách tinh vi. Đó là nguyên nhân vì sao dư luận kêu ca nhiều, nhưng số vụ đưa ra xét xử lại vô cùng ít...
  • Tham nhũng và tham nhũng tinh thần

    29/11/2011Nguyễn Trần BạtNếu như chống tham những vật chất có mục đích là làm trong sạch đời sống xã hội thì chống tham nhũnng tinh thần có nhiệm vụ là chống lại sự rủi ro đối với sự phát triển của nhân loại.”
  • Giải mã tham nhũng

    26/12/2005Thanh Vũ"Chân dung" tham nhũng đã được nhìn thấy rõ hơn, "địa chỉ” tham nhũng phổ biến nhất cũng được xác định qua kết quả điều tra xã hội học có tên “Nghiên cứu đấu tranh chống tham nhũng” do Ban Nội chính Trung ương thực hiện lần đầu tiên được công bố. Lại thêm một thái độ cương quyết trong víệc phòng chống quốc nạn này mà các thông tin công khai vào cuối tháng11 qua là một sự kiểm chứng sòng phẳng...
  • Mô hình giám sát chính quyền bằng tư pháp ở Mỹ

    17/12/2005Đặng Minh TuấnVi hiến là những tình huống có thể gặp trong thực tiễn. Ở nhà nước pháp quyền, quan trọng là phải tìm ra các biện pháp để giới hạn và chống lại sự lạm quyền hay lộng quyền của Nhà nước mà xâm phạm đến các quyền con người. Bài viết tìm hiểu về mô hình giám sát chính quyền bằng tư pháp tại Mỹ...
  • Trừ lạm quyền để chống tham nhũng

    11/12/2005Nhật LệDân chủ là xu thế không cưỡng lại được, không phải vì đó là sản phẩm đến từ Mỹ, từ phương Tây, hoặc từ quốc gia nào đó (như có người nghĩ vậy), mà vì đó là nhu cầu căn bản đến từ người dân, nghĩa là từ bên trong. Tôi nói thêm : Đây không phải là nhu cầu bức xúc của một thiểu số có học hay là trí thức; người dân nào cũng cảm thấy như vậy...
  • Tham nhũng và cạnh tranh

    05/12/2005Nguyễn Quang AĐảng, chính phủ, báo giới và dư luận nói chung đều coi tham nhũng tràn lan ở nước ta là một quốc nạn, một cản trở lớn đối với sự phát triển của đất nước, một ung nhọt nhức nhối có thể gây mất ổn định xã hội...
  • Chống tham nhũng cần nhìn thẳng vào sự thật

    29/11/2005Đỗ Quang ĐánVấn đề đặt ra là lũ tham nhũng này đang ẩn khuất ở đâu? Chân dung, diện mạo của chúng thế nào mà khuynh đảo đất nước ghê gớm thế?
  • “Luận” về tham nhũng

    12/11/2005Phạm Thanh BìnhỞ nước ta những năm gần đây báo chí cũng đã tốn nhiều giấy mực để "luận" về tham nhũng. Vì thế, người viết bài này không dám cả gan vác bút qua cửa... nhà báo để luận về tham nhũng, mà chỉ xin dẫn lời một số văn nhân học giả Trung Hoa luận về cái tệ nạn trầm kha xuyên quốc gia này, để rồi mạn phép góp đôi lời bàn thêm.
  • “3 không” về chống tham nhũng ở Việt Nam

    31/10/2005Ths. Lê Hoàng TùngLần đầu tiên, công tác chống tham nhũng ở Việt Nam được luật hóa. Dự thảo Luật chống tham nhũng đang được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân. Đảng, Nhà nước Việt Nam đang nỗ lực quyết tâm tuyên chiến với tệ tham nhũng. Xin được góp bàn đôi điều về vấn đề này…
  • Đặc thù tham nhũng ở Việt Nam

    24/10/2005Trần Bạch Đằng...Tuy Quốc hội đã công bố rộng rãi Dự luật với mong mỏi được nghe những đóng góp bổ sung, cải sửa, hoặc bác bỏ từng nội dung của Dự luật, nhưng vẫn chưa có phong trào nào gọi là "đúng ý dân" đối với một vấn đề hết sức quan trọng như vậy...
  • "Tôi nói, cơ chế sản sinh ra tham nhũng…"

    16/10/2005GS. Hoàng TụyTham nhũng là một quốc nạn, điều đó ai cũng nói và cũng biết. Song để phòng, chống và hạn chế được tình trạng tham nhũng không phải là điều dễ dàng. Cho đến nay, chúng ta vẫn đang trên con đường tìm tòi, xin ý kiến nhân dân để chọn ra các giải pháp, các biện pháp đủ mạnh và hiệu quả để phòng và chống tham nhũng. Trăn trở, bức xúc với quốc nạn này, Giáo sư Hoàng Tuỵ đã có những tâm sự rất chân về tham nhũng và chống tham nhũng của Việt Nam hiện nay...
  • Tham nhũng - vấn đề của phát triển

    11/10/2005Trần Ngọc ThơMức độ tham nhũng ở VN trong thời gian gần đây đã có những dấu hiệu không giống xu hướng chung so với các nước có cùng trình độ phát triển....
  • Những bộ mặt của tham nhũng

    07/10/2005Ngô Tự LậpMặc dù "tham nhũng" là thuật ngữ được sử dụng rất nhiều và tham nhũng là vấn đề đau đầu của mọi quốc gia, ở mọi thời đại, cho đến nay người ta vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất cho nó. Lý do là tham nhũng được tiếp cận từ nhiều quan điểm khác nhau, từ kinh tế, đạo đức, tôn giáo đến chính trị, xã hội và giai cấp, và các quan điểm này lại mang nặng dấu ấn lịch sử và cá nhân...
  • “Độc quyền chức vụ” cái gốc của tham nhũng

    01/10/2005TS. Phạm Anh TuấnTham nhũng ở Việt Nam hiện nay đã trở thành quốc nạn. Quốc nạn tham nhũng là một trong những dấu hiệu cảnh báo năng lực quản lý của bộ máy Nhà nước không còn phù hợp với sự phát triển của đất nước. Vì thế, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đang được Quốc hội đưa ra lấy ý kiến nhân dân để sớm ban hành, áp dụng. Tham nhũng, dù xảy ra ở đâu thì cũng là tội phạm đặc biệt, được thực hiện trước hết bởi các quan chức...
  • Giải pháp góp phần tích cực phòng và chống tham nhũng

    17/08/2005Trọng DânCó thể nói, nếu luật về phòng và chống tham nhũng, lãng phí ra đời, công cuộc đấu tranh chống tham nhũng ở nước ta đã phải sử dụng tới hình thức pháp lý cao nhất, một "đòn phép" tối hậu...
  • Chống tham nhũng

    21/07/2005Nguyễn Quang ATham nhũng là lạm dụng quyền được trao để mưu lợi cá nhân. Có uỷ quyền là có thể tham nhũng. Tham nhũng cổ gần như loài người và sẽ còn khi loài người còn. Chẳng ai tin vào hi vọng hão huyền về một xã hội không có người được trao quyền, không có nhà nước.
  • Toàn dân hiến kế chống tham nhũng

    21/07/2005Đỗ Lê TảoHôm nay (ngày 20.7), dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng được đưa ra lấy ý kiến đóng góp của mọi tầng lớp nhân dân, các cơ quan, tổ chức, đoàn thể quần chúng... Theo tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Phòng, chống tham nhũng tại kỳ họp thứ 7 - Quốc hội khoá XI thì tình hình tham nhũng hiện nay của nước ta đang diễn ra rất phức tạp, trong nhiều lĩnh vực, có xu hướng tăng về quy mô, tính chất ngày càng nghiêm trọng...
  • Công cụ chống tham nhũng của Tổ chức minh bạch quốc tế

    18/07/2005Danh ĐứcCảnh sát điều tra sẽ có kết luận về những vụ việc đang làm công chúng buồn lòng, thậm chí nghĩ rằng mình đang bị lừa đảo, móc túi.
  • "Công ty" tham nhũng...

    09/07/2005Trần Bạch ĐằngBáo Tuổi Trẻ số ra ngày thứ hai 4-7-2005 đăng bài điều tra của Võ Hương - Như Hằng về "Hệ thống công ty một nhà được thành lập như thế nào?" phản ánh dòng vận chuyển của điện kế điện tử từ cơ quan đặt hàng là Công ty Điện lực TP.HCM đến người tiêu dùng điện. Đó là câu chuyện thời sự đang bức xúc dư luận thành phố.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác