Gia nhập WTO, nhìn từ chiều cạnh văn hóa

03:37 CH @ Chủ Nhật - 04 Tháng Hai, 2007
Khái niệm "văn hóa" được nói ở đây với ý nghĩa là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử dân tộc ta, là cốt lõi của bản lĩnh và bản sắc dân tộc đã hun đúc nên sức sống mãnh liệt của dân tộc ta.

Chính sức sống mãnh liệt đó đã đưa đất nước vượt qua những lực cản tưởng chừng không vượt qua được. Nhưng, trong nền văn hóa ấy, cũng trầm tích những khuyết tật yếu kém của con người Việt Nam ta. Khi đất nước chúng ta "đang trở thành điểm đến hứa hẹn của các nhà đầu tư, với niềm tin đất nước này đã sẵn sàng để tiến hành những cải cách đột phá về tự do kinh tế và mở cửa với thế giới", cần phải dám thẳng thắn và mạnh dạn chỉ ra để tìm cách khắc phục.

Với việc gia nhập WTO, đất nước ta chủ động tiến sâu vào tiến trình hội nhập với thế giới. Đây là một cái mốc lớn của lịch sử. Từ "ao làng" ra "biển lớn", ý nghĩa của cột mốc này vượt xa nội dung kinh tế, ghi nhận một chuyển biến mạnh mẽ về tâm thức của dân tộc: vươn ra biển lớn, khắc phục nỗi "sợ say sóng", cứ khư khư bám lấy cái "ao làng" nhỏ hẹp!

Có nhà khoa học lịch sử đã đề cập đến vấn đề "thay đổi cá tính dân tộc, mà cá tính là vấn đề văn hóa, là sự chọn lựa văn hóa". Sự chọn lựa đó không phải bây giờ mới có. Trong lịch sử đã từng có, ít nhất có thể kể đến hai lần khá tiêu biểu.

Lần thứ nhất là cuối thiên niên kỷ thứ nhất, đầu thiên niên kỷ thứ hai với việc từ bỏ cái gốc Đông Nam Á để tiếp nhận nền văn hóa "Hán hóa", văn hóa Trung Hoa. Và lần thứ hai là chọn lựa Nam tiến, khởi đầu từ Nguyễn Hoàng, là một chọn lựa "phi Hán hóa", trở về cái "gốc Nam" của mình. Cuộc chọn lựa thứ nhất nhằm tạo ra một nhà nước mạnh đủ sức chống chọi lại với họa xâm lược đến từ phương Bắc để đến thế kỷ XI, Lý Thường Kiệt có thể dõng dạc tuyên bố "Nam quốc sơn hà Nam đế cư", xem đó như là một sự thật hiển nhiên vì nó đã "Tiệt nhiên định phận tại thiên thư"... Lời khẳng định đó được xem như "Tuyên ngôn độc lập" lần thứ nhất, để dẫn đến "Tuyên ngôn độc lập" lần thứ hai với "Đại cáo bình Ngô" của Nguyễn Trãi. Với anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, "văn hiến" được xác định là nhân tố đầu tiên để khẳng định bản lĩnh dân tộc, tiếp đó mới đến lãnh thổ và triều đại. Cuộc chọn lựa khôn ngoan lần thứ hai đưa đến một đất nước mở rộng với tư duy "Hoành sơn nhất đái, vạn đại dung thân", phi Hán hóa không chỉ về mặt văn hóa, tư tưởng mà còn với sự lùi xa "cương vực" về phía Nam, từ đèo Hải Vân đến Hà Tiên, hình thành một quốc gia lớn mạnh đủ sức cho Quang Trung đại phá quân xâm lược đến từ mọi phía.

Nhưng rồi, sai lầm của việc đóng cửa khước từ canh tân để chủ động tiếp nhận những thành tựu của văn minh, văn hóa phương Tây, nhằm tạo nên thực lực đủ để chống lại chủ nghĩa thực dân cũng của phương Tây ấy, như trước đây tiếp nhận văn hóa Hán để chống lại sức mạnh của chính quốc gia có nền văn hóa Hán, mất nước là hậu quả đau đớn, song không thể khác.

Văn hóa, sức mạnh của "văn hiến" - văn hóa và hiền tài, là bài học dựng nước cũng như bài học giữ nước ông cha ta đã truyền dạy cho mọi thế hệ Việt Nam. "Nước ta là một nước văn hiến". Phải bằng sức mạnh ấy mới đủ sức căng buồm thời đại, đón gió đại dương đưa con thuyền đất nước ra biển lớn. Để làm bừng nở sức mạnh ấy, phải dám chỉ ra những khuyết tật yếu kém vốn trầm tích lại trong chiều dài lịch sử. Việc ấy không dễ, song không thể không làm.

Chẳng hạn như, dựa vào sự cấu tạo hình thể của thế liên hoàn núi sông để mở nước là một sự ràng buộc khách quan của lịch sử, song tiến sát biển Đông mà vẫn không có được cái can trường xông pha sóng nước, với hơn 3.000 km bờ biển mà không có được những đội thương thuyền vượt đại dương thì quả là "có vấn đề"!

Bao đời đứng trước biển mà sao cái "tâm thế lục địa" vẫn lấn át "cảm hứng đại dương"! Cái trì trệ "ta về ta tắm ao ta" thì đã nói quá nhiều rồi, nhưng do đâu, và rồi sẽ chuyển đổi thế nào đây, và có chuyển được không? Ông cha ta đã từng có những trận thủy chiến lừng danh, thế sao mãi không có nổi những hạm đội đúng nghĩa? Một đội thương thuyền vượt biển cũng chưa.

Phải tìm về một trong những nguyên nhân cơ bản, đó là sự thủ cựu. Hãy nghe lời tâu của các trọng thần triều Tự Đức tâu lên nhà vua về ý định của nhà vua muốn mở mang thông thương: "Thông thương là việc cần kíp, duy chỉ nước khác làm thì dễ, ta làm thì khó, vì các dân châu Âu phần nhiều theo nghề buôn, lại khéo đi biển... Còn nước ta thì từ trước cấm dân đi ra hải ngoại, dân không đi buôn xa, trong nước không có bọn buôn, mà muốn dắt người buôn nước ngoài đến, thế chưa thể vội được".

Chính cung cách tư duy "thế chưa thể vội được", cũng là sản phẩm của nhịp bước ì ạch, chậm chạp "con trâu đi trước cái cày theo sau" với nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu kéo dài triền miên. Cái cày chìa vôi thời nhà Lý vẫn còn phổ biến trên cánh đồng của thế kỷ XX bước sang thế kỷ XXI, thế kỷ của bộ não! "Giấc mộng tiểu nông" ru ngủ con người trong tâm lý an cư lạc nghiệp mà ngại sự xê dịch đổi thay. Thương mại là nhân tố năng động nhất thúc đẩy kinh tế phát triển kéo theo đó là nhiều lĩnh vực khác trong đời sống xã hội nhưng thương nhân lại bị coi khinh, bị đẩy xuống bậc thấp nhất trong thang bậc hệ giá trị xã hội.

Nền văn hóa chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng Nho, Phật, Lão đều không cổ vũ cho thương nhân, mẫu người biết làm kinh tế, càng không đề cao người làm giàu cho mình và làm giàu cho xã hội. Truyền thống văn hóa ấy tôn vinh triết lý "an bần lạc đạo", "ăn cơm rau, uống nước lã, co tay làm gối mà nằm, cái vui đã có ở trong đó", lấy triết lý đó làm thái độ sống của người quân tử trọng đạo lý, là người "có văn hóa". Truyền thống văn hóa ấy làm nền tảng duy trì cho sự ổn định của xã hội nông vi bản.

Cho nên, trong cách tiếp cận của truyền thống văn hóa Việt Nam nói riêng và phương Đông xưa kia, quan điểm văn hóa là động lực của phát triển, là động lực của kinh tế là quá xa lạ, thậm chí đối lập với quan điểm "văn dĩ tải đạo". Đạo ở đây là "đạo của người quân tử", chỉ đề cao "nghĩa" mà coi khinh "lợi". Mà "lợi" vốn được xem là ham muốn của kẻ "tiểu nhân" ham giàu!

Phải thấy cho ra cái đó mới cảm nhận được sâu sắc sự kiện "Việt Nam là ngôi sao mới nổi trên bầu trời thương mại thế giới". Chính trong "bầu trời thương mại" này, bản lĩnh của con người Việt Nam, sức mạnh vốn có của văn hóa Việt Nam được thử thách gay gắt. Cái mạnh sẽ được thể hiện, đồng thời cái yếu cũng sẽ bộc lộ ra. Cho nên, trận chiến kinh tế trên đấu trường WTO sẽ được phân định thắng bại tùy thuộc rất lớn vào sức mạnh văn hóa.

Nguồn:Thanh niên
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Văn hóa và Tăng trưởng

    25/11/2016Nguyễn Trần BạtỞ đâu con người có năng lực nhận thức tốt hơn, có năng lực và điều kiện hưởng thụ tốt hơn, có điều kiện để tư duy một cách tự do và sáng tạo hơn, có sức cạnh tranh tốt hơn, tóm lại, ở đâu con người cảm thấy hạnh phúc thì ở đó có sự phát triển....
  • Tính lạc hậu tương đối của Văn hoá

    25/05/2016Nguyễn Trần BạtTrong số những cuộc xung đột, những xung đột về văn hóa tuy không phải luôn hữu hình và quyết liệt, nhưng âm thầm, bền bỉ, dai dẳng và có sức cản rất lớn đối với tiến trình phát triển chung của nhân loại. Nghiên cứu về tính lạc hậu tương đối của văn hóa với tư cách một thuộc tính tự nhiên của văn hóa và ảnh hưởng của nó đối với tiến trình phát triển và toàn cầu hóa là việc làm rất quan trọng, bởi nó sẽ giúp các dân tộc hạn chế khả năng xảy ra xung đột trên cơ sở đó, khai thác những ảnh hưởng tích cực của văn hóa...
  • Toàn cầu hóa và hội nhập văn hóa

    21/01/2015Đinh Quang TổnToàn cầu hóa là một xu thế không thể cưỡng lại đối với tất cả các quốc gia. Chủ động để hội nhập là một thái độ tích cực, khôn ngoan. Chủ động hội nhập là khẳng định đường hướng có chiến lược, có chiến thuật, có kế hoạch cho tùng bước đi. Chủ động hội nhập sẽ khai thác được nhiều nhất những thuận lợi, những cơ hội để dân tộc có nhiều lợi ích nhất...
  • Thế động của văn hóa

    03/11/2014Trần Kiêm ĐoànKhi nói đến văn hóa Việt Nam, phần lớn những nhà nghiên cứu thuộc thế hệ đàn anh thường nói lên một khái niệm ước lệ như “Nước Việt ta có bốn nghìn năm văn hiến”. Đó là cách nói ở “thế tĩnh”. Coi văn hóa là một gia tài quá khứ, mang một giá trị tượng trưng và mơ hồ cần được chưng trong tủ kiếng hay cất kỹ trong cái tráp sơn son thép vàng của lòng tự hào dân tộc...
  • Nhận diện những hiện tượng phản văn hóa

    27/10/2014Phùng HiểnỞ nước ta, nhiều năm gần đây cùng với sự xuất hiện các giá trị văn hóa mới, những hiện tượng phản văn hóa ngày một gia tăng. Nhận định và đấu tranh với các phản văn hóa không phải một việc đơn giản. Có những phản văn hoá lại nhân danh văn hóa, nhân danh chủ nghĩa nhân đạo tồn tại như những mẫu mực sống của một cộng đồng người nhất định...
  • Văn hoá và Tương lai

    17/05/2014Nguyễn Trần BạtTương lai không phải là của văn hoá, tương lai là của con người với tư cách là một thực thể văn hoá. Trình độ nhận thức của con người đã đạt đến mức con người nhận thấy văn hoá trở thành quan trọng....
  • Văn hóa trong phát triển

    11/09/2013Nguyễn Lân DũngVăn hóa đâu phải là sự thăng hoa, sự phản ánh của kinh tế. Đâu phải kinh tế cần đi trước, có tiền thì mới có điều kiện phát triển văn hóa. Ngược lại muốn làm kinh tế, muốn quản lý kinh tế phải có văn hóa...
  • Văn hoá và... “văn hoá”

    21/12/2006Lê Thanh ĐứcQuá khứ văn hoá có trở lại được không, quá khứ văn hoá không việc gì phải “trở lại”, nhưng thích nghi, dịch chuyển và tiếp biến liền mạch sang hiện tại và cả tương lai. Hình thái có thể khác, nhưng tinh hoa không mai một...
  • Văn hóa và hội nhập

    24/11/2006Vương Trí NhànVới hội nhập, chúng ta đã tự khác đi bao nhiêu để rồi trong thâm tâm lại biết rằng ngày mai còn khác nữa, tuy rằng cái cốt cách lớn của dân tộc thì chẳng bao giờ suy suyển...
  • Truyền thống và chủ nghĩa đa nguyên trong sự lý giải của Phâyơraben từ góc độ văn hóa

    11/09/2006TS. Nguyễn Huy HoàngMột trong những khó khăn gặp phải khi nghiên cứu triết học phương Tây nói chung hay "Triết học khoa học" nói riêng là yêu cầu xác định cho rõ những cơ sở thế giới quan của các học thuyết đang được xem xét. Khó khăn đó lại càng tăng lên khi hạt nhân của thế giới quan lại thường ẩn giấu, chứ không thể hiện rõ ràng trong lý luận và phương pháp luận của chúng....
  • Đối thoại văn hóa hay đụng độ văn minh

    23/07/2006PGS. TS. Hồ Sĩ QuýSự đối thoại giữa các nền văn hóa là phương thức tối ưu cho sự lựa chọn của con người, là quy luật khách quan của sự phát triển bền vững. Sự đối thoại giữa các nền văn hóa là giá trị định hướng an toàn đối với tiến bộ xã hội...
  • “Chỉ gìn giữ văn hóa không đủ, còn phải phát triển văn hóa”

    24/03/2006Thạch LựuNgười phụ nữ giữ trọng trách Phó chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại Quốc Hội gọi công việc của mình là làm PR cho nước Việt Nam. Trong suốt quá trình đi giới thiệu Việt Nam, văn hóa là lĩnh vực mà bà Ninh chú trọng và có ý thức gạn đục khơi trong những đóng góp của người ngoài để làm quà cho những người làm văn hóa trong nước. Đôi khi món quà ấy không phải lúc nào cũng ngọt ngào…
  • Hà Nội nơi mở cửa những đổi mới văn hoá

    08/02/2006Nguyễn Vinh PhúcKhông kể chuyện xa xưa, khi ở đây từng diễn ra sự tiếp xúc và cải biến văn hoá Ấn Độ - Trung Hoa, mà chỉ kể chuyện 100 năm trở lại đây, việc hội nhập rồi phát triển cùng văn hoá thế giới cũng đủ nói lên Hà Nội là nơi mở đầu những đổi mới trong đời sống văn hoá...
  • Chuyện văn học – văn hóa – và những thứ khác

    28/01/2006Phan ViệtBài viết này của tôi có mục đích tổng kết những điều đáng buồn nổi cộm trong văn học, dịch thuật và những thứ liên quan tại Việt Nam trong thời gian gần đây. Tôi viết bài với tư cách là một người đọc và quan tâm tới văn học...
  • Nghĩ về nền văn hóa mới và cơ hội mới

    28/01/2006Phan NgọcChúng ta đang bước vào thời đại mới của nền văn hóa mới, với sự phát triển nhanh chóng của văn minh, của kỹ thuật, công nghệ. Bản thân kỹ thuật, công nghệ là biểu hiện, là tài sản chung cho trí tuệ loài người, không phụ thuộc riêng vào một dân tộc nào, và theo phép biện chứng của C.Mác, thì khi kỹ thuật sản xuất thay đổi, đời sống tinh thần cũng thay đổi...
  • Đi tìm ẩn số đẳng cấp văn hóa

    13/01/2006Giàu có, mức sống cao nhưng tầm văn hóa mỏng, người ta sẽ đi về đâu? Băn khoăn ấy là ẩn số cần được lưu tâm...
  • Một vài suy nghĩ về văn hóa Việt Nam

    10/12/2005Là một nhà nghiên cứu văn học, GS Hà Minh Đức rất quan tâm đến sự phát triển của nền văn hoá dân tộc vì theo ông văn hoá gắn với sự phát triển chung của đất nước, với mỗi con người, mỗi cuộc đời. Dưới đây, Tạp chí xin giới thiệu đôi điều suy nghĩ của GS về văn hoá Việt Nam.
  • Văn hóa và văn minh

    27/10/2005Theo nghĩa cơ bản của nó, thuật ngữ “văn hóa” nghĩa là sự cải thiện hay sự hoàn thiện bản chất. Nông nghiệp cải thiện đất đai và thể dục phát triển cơ thể. Vậy văn hóa con người là sự phát triển tất cả các khía cạnh thuộc bản chất con người – đạo đức , trí tuệ và xã hội. ...
  • Toàn cầu hoá và sự đa dạng văn hoá

    18/07/2005Dương Thuấn, Mai Văn HaiVăn hoá Việt Nam đang có nguy cơ bị văn hoá nước ngoài lấn át và mất dần đi bản sắc dân tộc! Đã có không ít bài viết cảnh báo về vấn đề này và bày tỏ sự quan ngại đó. Thực tế có đáng lo như vậy hay không? Trước tình hình toàn cầu hoá nhanh chóng như hiện nay, hội nhập là tất yếu, không có con đường nào khác nếu muốn phát triển. Để làm sáng tỏ về vấn đề này, chúng tôi muốn nói đến việc toàn cầu hoá và sự đa dạng văn hoá.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác