Tình cờ đọc... một đề thi

07:34 SA @ Chủ Nhật - 11 Tháng Tư, 2021

ề thi chọn học sinh giỏi lớp 10, 11, dự tuyển thi HSG lớp 12 THPT năm học 2021-2022 của trường THPT Chu Văn An – Hà Nội gồm 2 câu, đều rất hay. Như sau:

Câu 1 (8,0 điểm): Noocman Kusin cho rằng: “Cái chết không phải là điều mất mát lớn nhất trong cuộc đời. Sự mất mát lớn nhất là để cho tâm hồn tàn lụi ngay khi còn sống” – (“Những vòng tay âu yếm” - Nxb Trẻ năm 2003).

Còn đối với anh/chị, mất mát lớn nhất của đời người là gì?

Hãy viết một bài luận trả lời câu hỏi trên.”

Đây là một đề tài rất khó, bởi hai lý do:

1- Khó vì… tưởng dễ. Tưởng dễ vì một nền giáo dục điên đảo, toàn những giáo điều, giả dối ngay từ triết lý giáo dục. Triết lý ấy là gì? là nhồi sọ. Cho nên học sinh chắc sẽ hiểu méo mó ngay từ khái niệm “tâm hồn”. Hiểu sai về tâm hồn, học sinh sẽ rất dễ viết ra những điều sáo rỗng, tràng giang đại hải mà thực ra không hiểu mình viết về cái gì. Tâm hồn con người ví như kim cương, song nền giáo dục này đã đem bùn trát ra bên ngoài, thành một con rô bốt, thì con rô bốt ấy sẽ nói cái gì?

2- Khó vì đây là một đề tài rất lớn. Rất lớn bởi đem cái chết của thân mạng ra so sánh với cái chết (tàn lụi) của tâm hồn. 

Đề tài này vào hạng giáo sư, học giả… tất tần tật hiện nay cũng không có khả năng bàn đến tận cùng, chắc chắn như thế, đừng nói học sinh phổ thông, lại ngồi dưới “mái trường XHCN”. Nói như vậy không có nghĩa tôi coi thường các giáo sư, học giả… bởi vì thực tế là như vậy. Đề tài này lớn tới mức, nếu bàn đến rốt ráo, thì phải dùng đến tuệ giác của “Đại thừa Khởi tín luận” thì may ra…

Nhưng chúng ta hãy cứ chờ xem, bài hay nhất các em sẽ nói như thế nào? Hy vọng sẽ làm chúng ta “vỡ” ra nhiều điều.

Câu 1 nói chuyện xa, rất xa về tâm hồn. 

Câu 2 nói chuyện gần, rất gần, cũng về tâm hồn. 

Câu 2 (12 điểm) tuy không “lớn” cỡ như câu 1, song cực hay vì đã cập nhật rất kịp thời, một nhận định chưa từng có, mang tầm vóc của một Tuyên ngôn trong đời sống văn học, ngót trăm năm nay. Nguyên văn:

Trong “Điếu văn” đọc tại tang lễ nhà văn Nguyễn Huy Thiệp ngày 24/3/2021, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều viết: “… Những tác phẩm của ông mang vẻ đẹp của một lưỡi dao mổ: chói sáng, chính xác và đau đớn. Con dao ấy đã phẫu thuật những khối u ẩn giấu trong tâm hồn con người. Nó làm con người đau đớn đến mức tưởng không chịu nổi để rồi được bình phục và lớn lên.”

Bằng những trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ của bản thân về sự bình phục và lớn lên của tâm hồn con người từ những tác phẩm văn học”.

Câu này cũng rất khó. Bởi phải hiểu tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp như thế nào thì mới gọi là lưỡi dao mổ? Thế nào là chói sáng? Thế nào là chính xác? Thế nào là đau đớn?... Nếu là tôi, tôi chỉ cần đặt những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp trong một nền “văn học phải đạo”, đa phần là minh họa, dối trá và tô son trát phấn… thì sẽ trả lời được những câu hỏi đó. Nhưng sẽ càng khó hơn, nếu học sinh không được phép nghĩ đến những điều cần phải nghĩ, không được phép viết ra những điều cần phải viết…

Thậm chí đa phần các nhà văn, nhà thơ… trong cái HNV “chính thống” hiện nay nếu trả lời câu này, thì khá lắm cũng chỉ đạt điểm trung bình. Nhưng người ra đề của trường THPT Chu Văn An còn kì tài hơn nữa, đã nhấn mạnh đến câu sau của “Tuyên ngôn” khi đặt ra yêu cầu: “bày tỏ suy nghĩ của bản thân về sự bình phục và lớn lên của tâm hồn con người từ những tác phẩm văn học”.

Nguyễn Quang Thiều nhận định về tác phẩm: là lưỡi dao mổ, chói sáng, chính xác, đau đớn… đóng vai trò là “nhân”, cuối cùng chỉ ra “quả”: “để rồi được bình phục và lớn lên”. Người ra đề đã hiểu được lẽ nhân quả của văn học trong đoạn “Tuyên ngôn” ngắn gọn ấy, dùng nó làm đề thi, thì tính giáo dục thật là tuyệt vời.

Xin trân trọng ca ngợi trường THPT Chu Văn An nói chung và người ra đề nói riêng. 

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Đừng ép học sinh thành nhà phê bình văn học

    30/07/2018Hồ Ngọc thực hiệnTSKH Phan Hồng Giang, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, cho rằng tham vọng biến học sinh thành nhà phê bình văn học của những người làm chương trình – SGK môn Ngữ Văn khiến “văn mẫu” thịnh hành trong đời sống học đường...
  • Nhà thơ Nguyễn Duy nói về đề thi văn: Để đừng đánh mất tiềm lực

    27/06/2018Nhà thơ Nguyễn DuyBài thơ Đánh thức tiềm lực của nhà thơ Nguyễn Duy được đưa vào đề thi quốc gia cho các bạn trẻ tuổi 18 khiến nhiều người mừng vui vì cho rằng đề thi sẽ khơi gợi tinh thần công dân...
  • Chưa bao giờ “văn học là nhân học” bị thách thức như bây giờ

    26/01/2018Hạ AnhTrần Ngọc Hiếu, giảng viên “7X đời cuối” của khoa văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, người thỉnh thoảng xuất hiện trong các hoạt động học thuật cộng đồng với giới trẻ, vừa có buổi toạ đàm “Văn chương giúp ta hiểu gì về cuộc đời của kẻ khác”?
  • Lười đọc - căn bệnh của giới trẻ

    23/11/2017“Những bài văn kinh hoàng” hay “áng văn bất hủ” là cụm từ được nhắc đến khá nhiều trong mùa tuyển sinh. Mặc dùchưa đến mức báo động, bởi những bài văn này chỉ chiếm số ít trong số hàng trăm ngàn bài thi mỗi năm, nhưng nó cũng khiến người ta băn khoăn. Phải chăng, tình trạng trên bắt nguồn từ việc giới trẻ mắc “căn bệnh” lười đọc tác phẩm văn học?
  • "Chúng ta đang nhầm lẫn về môn văn"

    19/10/2014Lê Ngọc Khả NhiTừ kinh nghiệm thực tế, bác sĩ Lê Ngọc Khả Nhi phân tích tại sao không nên dùng môn văn để xét tuyển sinh viên y khoa và khuyến cáo: Điều đó không những không cần thiết lại còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho bệnh nhân sau này...
  • Đuổi cổ môn văn, Bộ GD rất dũng cảm

    06/03/2013Nguyễn Vũ (thực hiện)"Bộ giáo dục phải cảnh giác rằng đấy là thái độ nghi ngờ của ban lãnh đạo các trường cao đẳng nghệ thuật, đối với chất lượng giảng dạy Văn học ở bậc phổ thông mà muốn đào tạo lại, giáo dục theo cách của họ chứ không phải họ đang xem thường, coi nhẹ môn Văn"
  • Văn quốc ngữ

    05/06/2009Phạm QuỳnhVấn đề quan trọng nhất trong nước ta ngày nay là vấn đề văn quốc ngữ. Vấn đề ấy có giải quyết được thì sự học mới có thể tấn tới, dân trí mới có thể mở mang, cuộc tiến hóa sau này mới có thể mở mang được.
  • "Chúng em yêu văn, nhưng chúng em chán học văn"

    06/07/2005Chu Thuỳ AnhHọc sinh bây giờ không phải đã hết thích học văn. Nhưng môn văn bây giờ, có thể cần đem ra phường đổi tên lại thành môn chính tả. Học sinh lớp 12 còn tập chép chính tả, khác chăng là chính tả lớp 12 chữ có thể xấu hơn chính tả lớp 1 mà thôi!
  • Bài văn "lạ" gây xôn xao làng giáo

    01/01/1900Một sự kiện gây xôn xao dư luận làng giáo dục: Tại kỳ thi học sinh giỏi các lớp không chuyên của Hà Nội, tổ chức giữa tháng 3/2005, có em học sinh thay vì phân tích cái hay, cái đẹp của tác phẩm như đề bài yêu cầu, đã viết rằng mình không thích tác phẩm đó, đồng thời nêu lên nhiều nhận xét rất thẳng thắn về cách dạy văn và học văn trong nhà trường hiện nay.
  • Báo động về tình trạng học sinh học văn ngày càng kém

    10/11/2003Ninh HồngTheo kết quả sơ bộ kỳ thi đại học năm nay có gần 10.000 bài thi bị 0 điểm, trong đó môn văn chiếm phần không nhỏ. Cũng sau kỳ thi đại học này, nhiều bài phân tích, bình giảng văn, thơ của các sĩ tử đã khiến các thầy, cô giáo trực tiếp làm công tác giảng dạy cũng như các cán bộ trong ban chấm thi phải lên tiếng trước công luận, rung một tiếng chuông buồn báo hiệu về một thực tế: học sinh ngày càng cảm thụ các áng văn hay, các bài thơ truyền cảm bằng những tư duy rất thường, nếu không muốn nói là thô tục...
  • xem toàn bộ