Tiền bạc, ruộng đồng, và... thân phận của người nông dân

09:17 SA @ Chủ Nhật - 29 Tháng Giêng, 2012
Vụ việc ở Tiên Lãng, Hải Phòng đã cho thấy một cách xử lý bất hợp lý của chính quyền địa phương với người nông dân. Điều hệ trọng hơn là chính quyền đã không hiểu và không có cảm xúc về lịch sử và công lao của người nông dân với ruộng đồng của họ...

Trong đời sống của người nông dân Việt Nam, theo tôi, đã có hai cuộc cách mạng to lớn. Cuộc cách mạng thứ nhất là khi người nông dân thoát khỏi ách nô lệ và được chia ruộng đất. Cuộc cách mạng thứ hai là khi người nông dân được toàn quyền canh tác trên ruộng đồng của mình. Khởi đầu cuộc cách mạng này chính là “khoán 100”, sau đó là “khoán 10”. Kỳ tích khoán sản phẩm trong nông nghiệp đó đã đưa nông nghiệp Việt Nam thoát ra khỏi thời kinh tế tự cung tự cấp, tạo dựng vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo cho nước ta trên thị trường thế giới. Công đầu này thuộc về người nông dân Hải Phòng. Tôi đã nói về hai cuộc cách mạng này và cuộc cách mạng thứ ba mà người nông dân đợi chờ. Đó là cuộc cách mạng về tư duy canh tác trên cánh đồng của họ. Để cho đời sống của người nông dân hay nông nghiệp Việt Nam thực sự có một bước ngoặt lớn cần phải có cuộc cách mạng thứ ba. Nhưng khi cuộc cách mạng thứ ba mới bắt đầu thì một biến động lớn đã xảy đến với họ. Đó là khi, phong trào xây dựng các khu kinh tế, khu công nghiệp, sân gofl được khởi động. Nhu cầu chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế để phát triển đã làm thu hẹp ruộng đồng. Chính sách chuyển đổi cơ cấu kinh tế là một tất yếu trong quá trình phát triển, nhưng nó đã không được thực hiện đồng bộ khiến cho một bộ phận nông dân mất hẳn công cụ sinh nhai.

Những người nông dân cho dù cố để bảo vệ ruộng đồng của họ thì cuối cùng vẫn bị phá vỡ. Họ không có khả năng chống cự lâu dài được. Đến lúc đó, có những điều tồi tệ sẽ đến. Và vụ việc ở Tiên Lãng, Hải Phòng là một trong những điều tồi tệ đó.

Tôi hiện đang sống ở thị xã Hà Đông. Nhà tôi có sổ đỏ. Mấy năm nay tôi rất muốn làm lại ngôi nhà cho hợp lý. Nhưng tôi không dám làm. Lý do duy nhất là tôi sợ làm xong có thể bị chuyển đi nơi khác. Vì chỗ tôi ở liền với một khu đất rộng vốn là khu triển lãm của tỉnh Hà Tây cũ. Tôi cứ nghĩ đã là một công trình, một địa chỉ hay một không gian văn hóa thì không bao giờ người ta lấy để làm những việc khác. Nhưng một ngày, khu triển lãm bị san bằng và mảnh đất rộng có thể nói đẹp nhất thị xã Hà Đông đã được bán cho một nhà đầu tư để làm trung tâm thương mại và căn hộ cao cấp. Và cái trung tâm này có thể sẽ thôn tính khu nhà chúng tôi đang ở cho trọn vẹn thông qua một quyết định nào đó nhiều lúc rất mơ hồ của chính quyền địa phương nhưng đố ai dám cưỡng lại. Khu triển lãm đã bị san phẳng hơn bốn năm nay rồi nhưng chẳng thấy ai làm gì. Nó trở thành bãi đất hoang đầy rác rưởi hôi thối.

Tôi muốn kể ra câu chuyện trà dư tửu hậu mà có lẽ ai cũng đã từng nghe, còn tôi thì được trải nghiệm với tư cách người trong cuộc, đó là có hôm một vị là quan chức nói với tôi “Nếu nhà văn muốn đi nơi khác thì chúng tôi chỉ dịch bút xuống là đi, nếu nhà văn muốn ở lại chúng tôi chỉ nhích bút lên là ở lại”.

Sự kiện Tiên Lãng làm cho tất cả những người hiểu biết và có lương tâm đau đớn và cay đắng. Ảnh: NLĐ

Tôi kể câu chuyện trên để nói rằng: vụ việc ở Tiên Lãng , Hải Phòng đã cho thấy một cách xử lý bất hợp lý của chính quyền địa phương với người nông dân. Điều hệ trọng hơn là chính quyền đã không hiểu và không có cảm xúc về lịch sử và công lao của người nông dân với ruộng đồng của họ. Để có được cơ ngơi như hiện nay, gia đình anh Đoàn VănVươn đã hy sinh bao công sức hơn mười năm cùng bao buồn vui, cười khóc. Nếu hiểu biết và có khả năng rung cảm trước điều ấy, không một chính quyền nào lại hành xử như Tiên Lãng đã hành xử. Chính quyền địa phương có thể thỏa thuận với gia đình anh Vươn để có quyết định đúng nhất vừa đảm bảo cho lợi ích của nhà nước và lợi ích của người dân. Nhưng lý giải của chính quyền địa phương chỉ đúng một nửa. Nếu đúng luật như vậy thì hoăc chưa hiểu luật hoặc đã vô cảm hóa luật. Bộ luật nào cũng chứa đựng hai yếu tố cơ bản: sự nghiêm minh và tính nhân văn. Người được ưu tiên hàng đầu cho việc đấu thầu lại khu đầm đó phải là gia đình anh Vươn. Trong cụ thể trường hợp này, không thể để cho những người đấu thầu khác lấy tiền để đẩy gia đình anh Vươn ra khỏi nơi họ đã đổ mồ hôi nước mắt dựng lên. Nếu áp dụng luật như vậy, những người nhiều tiền sẽ từng bước đẩy những người nghèo ra khỏi mảnh đất mà có khi cả mấy đời trong gia đình họ đã tạo dựng và bảo vệ có khi bằng cả máu.

Trước cửa nhà tôi ở làng Chùa có một hồ nước rộng. Tôi muốn xây một thư viện cho trẻ em. Nhưng một gia đình nông dân đã nuôi cấy thủy sản ở cái đầm đó gần mười năm nay. Nếu dùng tiền để thắng thầu thì quá đơn giản. Cho dù tôi chỉ là một nhà thơ nhưng tôi có đủ tiền để đánh bại những người nông dân làng tôi. Dùng tiền để thắng thầu giữa tôi và một người nông dân lam lũ là đúng luật, nhưng xét tận cùng là một hành động phi nhân tính. Chính vì lẽ đó mà tôi đã không thực hiện được ước mơ của tôi. Tôi đợi đến một ngày những người nông dân làng tôi thấy thực sự cần một thư viện thì tôi sẽ xây.

Nguyên Chủ tịch Nước Lê Đức Anh:

Bốn cái sai của chính quyền địa phương

Trả lời báo Người Lao động, nguyên Chủ tịch Nước Lê Đức Anh cho hay ông theo dõi sát vụ việc này và có thể khẳng định “chính quyền sai từ xã đến huyện”. Nguyên Chủ tịch Nước nói: “Điểm sai đầu tiên là để sự việc kéo dài quá nhiều năm mà không xử lý đến nơi đến chốn và thấu tình đạt lý. Người làm được, làm tốt đáng lẽ phải động viên, tạo điều kiện nhưng lại cố thu hồi của người ta, đó là cái sai thứ hai. Việc thu hồi còn trái pháp luật là cái sai thứ ba. Cái sai thứ tư là chính quyền cố tình vi phạm luật pháp, dồn người dân vào chân tường, làm họ uất ức đến mức phải chống lại”. Ông cũng cho rằng vụ việc ở Tiên Lãng là một bài học mà chính quyền cả nước phải rút kinh nghiệm.

Tôi đã đến Hàn Quốc, tìm hiểu và thấy rằng: Hàn Quốc có Luật bảo vệ giá nông sản cho người nông dân. Giá nông sản trong mùa đông rất cao vì đó là thời gian người nông dân phải rất vất vả cấy trồng và chăm sóc ngũ cốc và rau quả. Chính phủ Hàn Quốc quy định giá nông sản trong từng vụ. Ai ép giá người nông dân sẽ bị bỏ tù. Những người nông dân đã hy sinh nhiều nhất trong các cuộc chiến tranh vệ quốc để bảo vệ từng tấc đất của tổ quốc. Nhưng đến bây giờ, họ đang đứng trước nguy cơ “mất đất”. Không ít những nhà đầu tư ngụy biện rằng họ đang thực thi sự nghiệp hiện đại hóa và công nghiệp hóa đất nước, rằng họ đã đền bù cho người nông dân một khoản tiền kếch xù, rằng….Xin thưa các ngài đầu tư, các ngài chỉ có thể lừa mị những người nông dân ngèo đói và chưa bao giờ có nhiều tiền bạc mà thôi.

Một gia đình chuẩn bị vũ khí một cách “chu đáo” để chống lại những người của chính quyền như ở Tiên Lãng nằm ngoài trí tưởng tượng của chúng ta. Và tôi nghĩ, chính cách quản lý và hành xử của chính quyền địa phương (Tiên Lãng) đã đẩy người dân (gia đình anh Vươn) vào tình huống phạm luật. Luật pháp nhà nước ta không phải như thế. Sự kiện Tiên Lãng làm cho tất cả những người hiểu biết và có lương tâm đau đớn và cay đắng.

Hà Nội, một đêm cuối năm mưa lạnh


Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Tâm thức nông dân và công bằng xã hội nông thôn

    17/03/2009TS. Nguyễn Đức TruyếnNhà nước hỗ trợ người nghèo hơn 3.800 tỉ đồng ăn Tết Kỷ sửu, nhưng một phần không nhỏ trong số tiền này vẫn không đến đúng những người nghèo nhất. Tiến sĩ Nguyễn Đức Truyến đã lý giải hiện tượng này
  • 7 nỗi khổ của người nông dân

    12/03/2009Giáo sư – Viện sĩ Đào Thế TuấnNông dân còn quá nghèo, việc giải quyết giảm nghèo chưa gắn liền với việc phát triển kinh tế nông thôn nên chưa bền vững, vẫn còn có thể tái nghèo. Giáo sư Amartya Sen, người Mỹ gốc Ấn Độ, được giải Nobel chỉ ra rằng cái người nghèo cần không phải giúp họ tiền mà là các điều kiện để phát triển kinh tế (đất đai, công cụ, trâu bò và kỹ năng) và quyền được hoạt động để thoát khỏi cảnh nghèo, tức là cần “cần câu” chứ không phải “con cá”.
  • Người nông dân và sự tiêu dùng nghệ thuật

    18/11/2008Phan Cẩm ThượngCuối thế kỷ 19, những họa sỹ trường họa lưu động Nga đã cho tranh lên xe ngựa chở đến các vùng hẻo lánh cho nông dân xem. Ở ta, từ Cách mạng 1945, nghệ thuật được xác định là lấy đời sống của nhân dân lao động làm đối tượng phản ánh và phục vụ, rất nhiều họa sỹ đã xuống địa phương "ba cùng" với quần chúng.
  • Một số đặc điểm tâm lý của người nông dân Việt Nam ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình hội nhập kinh tế

    14/10/2008Nguyễn Hồi LoanTrong quá trình vận động và phát triển của mỗi dân tộc trên thế giới, các dân tộc đều hình thành truyền thống văn hoá đặc trưng cho dân tộc mình. Văn hoá là sản phẩm của con người và tự nhiên, nên mọi sự khác biệt trong truyền thống văn hoá của các dân tộc là do sự khác biệt về điều kiện tự nhiên (địa lý - khí hậu) và xã hội (lịch sử kinh tế) quy định. Trong phát triển kinh tế hiện nay, xu hướng hội nhập kinh tế giữa các nước là một tất yếu và như vậy sẽ dẫn đến sự "va chạm" giữa các nền văn hoá khác nhau.
  • Nông dân cần được đối xử công bằng

    26/07/2008Vũ Ngọc Tiến“Tam nông” là thuật ngữ du nhập từ Trung Quốc, còn “Chính sách về tam nông” là ta đang học tập kinh nghiệm từ nước bạn, song như lời ông Lê Huy Ngọ- Nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT đã nói: “Không phải kinh nghiệm nào của nước ngoài áp dụng vào nông nghiệp Việt Nam đều tốt, nếu như ta không vận dụng nó phù hợp với thực tiễn của nước mình”...
  • Nông dân nghèo - mối nguy của xã hội

    05/06/2008TS Nguyễn Đức Truyến (Viện xã hội học)Sau hơn 20 năm đổi mới, lần đầu tiên hiện tượng đầu cơ gạo xuất hiện không chỉ làm giá gạo tăng vọt mà còn tạo nên cú sốc toàn xã hội.
  • Phỏng vấn một bác nông dân

    29/05/2007Lê Thị Liên HoanPV: Kìa bác ơi, bác đi đâu đấy?
    Nông dân: Tôi dắt bò đi bán.
    PV: Giời ơi, nông dân bán bò, chả khác nào nhạc sĩ bán đàn hay nhà văn bán bút.
    Bác sẽ sống bằng gì?
    Nông dân: Bằng chứng khoán!
  • Sự biến đổi tâm lý của người nông dân trong quá trình CNH - HĐH ở nước ta hiện nay

    07/12/2005Ngọc LanCông nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là cuộc cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để về mọi mặt, nhất là trong đời sống tâm lý của người nông dân. Bài viết này góp phần tìm hiểu sự biến đổi tâm lý của người nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác