Thông diễn học của Hegel

06:21 CH @ Thứ Hai - 24 Tháng Tư, 2006

Hermeneutics hiện thường được dịch là "chú giải học". Tuy nhiên, nhánh học thuật này, với ý nghĩa đương đại, đã không còn bó hẹp trong việc chú giải Kinh thánh hay văn bản như trước, mà là sự thông đạt lẫn nhau từ sự diễn dịch tư tưởng, lý luận. Sự thông đạt này có tầm mức lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ là thông dịch hay thông truyền theo hướng tương tác một chiêu đến người đọc, hay nói chung là đến đối tượng của một bản văn, theo đó, đây chỉ là lời đối tượng tiếp thu và tiếp nhận thụ động. Tương tác thông đạt nói lên tương tác hai chiều, giữa chủ thể đem đến sự thông truyền, với khách thể tiếp nhận điều đó để đi đến thông hiểu (và hiểu thông). Ngược lai, khách thể tiếp nhận không phải là một đối tượng “trắng” nó cũng là một chủ thể có quan điểm, có lý luận, và cũng thông truyền lại cho chủ thể đã thông truyền với nó về cùng vấn đề hay khác vấn đề.

Lời người dịch

Hegel, với bạn đọc triết học Vệt Nam, là một tên tuổi hết sức quen thuộc, không phải vì toàn bộ hệ thống quan điểm và các tác phẩm của ông đã thật sự được biết đến tường tận, mà vì vai trò của phép biện chứng mang tên ông trong tiến trình hình thành triết học macxít. Sự quen thuộc đó đến độ, với ông, dường như không cần gì phải tìm hiểu hơn nữa ngoài các “kết luận" đã được chuẩn hóa. Tuy nhiên, đây lại là một nhân vật có nhiều thăng trầm trong việc đánh giá vị trí học thuật trong lịch sử triết học, ngay ở thế kỷ XX đầy những biến động, chứ không phải chỉ khuôn vào thời đại của ông. Đây chính là một tình tiết rất lớn mà bấy lâu nay chúng ta ít hoặc không được biết đến. Cuốn sách mà các bạn đang cầm trên tay có nội dung thuộc phạm vi như thế, ở một vấn đề mà càng xa lạ hơn cả "thân phận" thăng trầm của Hegel: thông diễn học.

“Hermeneutics" hiện thường được dịch là "chú giải học” . Tuy nhiên, nhánh học thuật này, với ý nghĩa đương đại, đã không còn bó hẹp trong việc chú giải Kinh thánh hay văn bản như trước mà là sự thông đạt lẫn nhau từ sự diễn dịch tư tưởng, lý luận. Sự thông đạt này có tầm mức lớn hơn rất nhiều so với việc chỉ là thông dịch hay thông truyền theo hướng tương tác một chiều đến người đọc, hay nói chunglà đến đối tượng của một bản văn, theo đó, đây chỉ là loại đối tượng tiếp thu và tiếp nhận thụ động. Tương tác thông đạt nói lên tương tác hai chiều, giữa chủ thể đem đến sự thông truyền, với khách thể tiếp nhận điều đó, để đi đến thông hiểu (và hiểu thông). Ngược lại, khách thể tiếp nhận không phải là một đối tượng "trắng” nó cũng là một chủ thể có quan điểm, có lý luận, và cũng thông truyền lại cho chủ thể đã thông truyền với nó về cùng vấn đề hay khác vấn đề.

Điều này vượt rất xa cái được "áp " lên đối tượng từ một bản văn, một chủ thuyết, một tôn giáo. Trong sự thông đạt mới, mọi thể thông truyền, nhận thức, đều bình đẳng với nhau, đến cùng là chủ thể và khách thể, đều có cái mà đối tượng kia cần hay có thể tiếp nhận. Trong lý luận, xét vi mô , đó là một tinh thần học hỏi, tiếp nhận, dung hòa, nhưng xuất phát từ cách nhìn phê phán (mà không phải là “bất động” khi được áp lên) giữa những người làm công việc lý luận. Xét "vĩ mô , đó là sự chấp nhận lẫn nhau, cũng xuất phát trước tiên từ cách nhìn phê phán như vậy, trong những bối cảnh nhất định, theo tiến trình cụ thể của sự phát triển lý luận, giữa các chủ thuyết và giữa các lực lượng (thành phần xã hội, nhóm chính trị, quốc gia...) vận dụng chúng. Tóm lại, thông đạt và (tái) diễn dịch liên tục, chính là sự đối thoại, chấp nhận đối thoại, dung chứa (lý luận của) lẫn nhau với tư cách những mảng, những phía, những độ sâu, độ nét khác nhau của một bối cảnh tông thể lớn hơn về lý luận, vấn đề, không - thời gian, đó cũng chính là một mặt của tiến trình phát triển tư duy lý luận riêng và hiên thực xã hội nói chung.

Trên nền như vậy, cuốn sách này đi vào phân tích hình thức lý luận thông diễn trong các tác phẩm của Hegel.

Phải thừa nhận rằng đây là một cuốn sách không dễ đọc, đôi khi khó hiểu, không chỉ vì những nội dung mới mẻ và độ chuyên sâu cua nó, một phần vì dẫn dắt của tác giả, mà còn vì thời gian qua chúng ta không gắn kết với sinh hoạt học thuật triết học thế giới, vì sự nghiên cứu thiếu chuyên sâu nhiều phạm vi triết học ngoài Alfarxist, trong đó có Hegel nói riêng và triết học cổ điển Đức, triết học thông diễn nói chung. Ngoài phê phán lý lính thuần tuý của Kant được xuất bản gân đây, hay Mỹ học của Hegel công bố vài năm trước các tác phẩm khác của hai triết gia vĩ đại này (và các triết gia Đức có liên quan nói chung) hiện chưa có bản tiếng Việt. Đây không chỉ là khó khăn rất lớn cho người đọc mà cho ca người dịch (và người dịch mong nhận được sự tha thứ trước những sai sót không tránh khỏi xuất phát từ khó khăn này, cũng như từ khả năng khiêm tốn của bản thân người dịch).

Tuy nhiên, kiên nhẫn theo dõi, người đọc sẽ tìm thấy nhiều thông tin triết học hữu ích, như cuộc cách mạng Copermcus trong triết học, sơ lược tiến trình phát triển thông diễn học, Fichte và Shelling, bộ khung nội dung ở các tác phẩm cửa Hegel (thông qua sự phân tích của tác giả dưới khía cạnh thông diễn..

Dẫn đắt người đọc từ chuyện “điểm nhìn" địa lý cụ thể cửa người quan sát trên trái đất về hướng bầu trời, sinh ra chuyện "địa tâm" và "nhật tâm”, sang chuyện xác thực cảm tính từ những cái nhìn như vậy, rồi đến với sự chủ quan chủ thể tính trong trong nhận thức, để cuối cùng là chuyện nhìn nhận lẫn nhau giữa các cách nhìn lý luận xuất phát từ những chủ thể có điểm nhìn - các quan điểm, khác nhau và đa dạng. Từ đây lại là khởi đầu để tác giả đi sâu vào các hình thức nhìn nhận lẫn nhau giữa các chủ thể trong bối cảnh quan hệ "tinh thần " và "logic” và trong xã hội công dân, được thể hiện trong các tác phẩm của Hêgen.

Vượt qua cái khó trong khi đọc cuốn sách, theo người dịch, có lẽ hai "thông điệp " quan trọng sẽ đọng lại. Một là, tinh thần thông diễn, như sự đối thoại giữa các chủ thể đứng trên những điểm nhìn " khác nhau, là cái thúc đẩy phát triển đối với triết học nói riêng và tri thức nói chung, chứ không phải là sự độc thoại hay độc thoại tập thể. Hai là tinh thần khám phá, tìm tòi triết học trên tinh thần tư duy độc lập, không phụ thuộc vào cái "áp sẵn" cua các thế hệ đi trước hay những người đương đại xung quanh, là cái sẽ góp phần lớn trong việc "làm mới" một hệ thống triết học trong bối cảnh thời đại mới. Ở đây, Hegel, tưởng chừng như đã hoàn toàn "ổn định " theo năm tháng, là một minh họa hết sức rõ rệt cho điều đó.

Một ít chú thích của người dịch được đánh dấu (*). Vài câu, đoạn được người dịch nhân mạnh (in nghiêng) nhằm nêu bật ý nào đó để bạn đọc có thể tiện theo dõi mạch, ý của vấn đề.

Bản dịch không đưa vào phần Chỉ mục đặt ở cuối bản gốc. Thay vào, hữu ích hơn, trước khi bước vào nội dung của cuốn sách, xin được giới thiệu bài Georg Wilhelm Friedrich Hegel của chính tác giả - Giáo sư Paul Redding, vôn là một từ mục trong bộ Bách khoa toàn thư Triết học Stanford (Stanford Encyclopedia ofphilosophy), mà độc giả có thể tham khảo trước để có cái nhìn tổng quan về Hegel và hai luồng ý kiến học thuật quanh ông. Đây là một bộ từ điển triết học nhiều giá trị, mang tính học thuật và chuyên sâu, mà các từ mục được viết nên từ những người được xem là trong số những học giả hàng đầu hiện nay trong việc nghiên cứu chính đối tượng mà họ đang viết.

Để kết thúc, dịch giả xin chân thành cảm ơn học giả Đặng Phùng Quân tại Hoa Kỳ, đã cho ý kiến về các thuật ngữ tiếng Đức và Pháp được tác giả dẫn ra để đối chiếu.

Người dịch, Nxb và Công ty Gia Vũ xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tác giả - Giáo sư Paul Redding, Khoa Triết học, Đại học tổng hợp Sydney (University of Sydney), Austraha, trong việc thu xếp bản quyền với Nxb Đại học Cornell (Cornell University Press) cho bản dịch riêng Việt lần này.

MỤC LỤC

Lời người dịch

- Georg Wilhelm Friedrich Hegel- cuộc đời và sự nghiệp

- Triết học Hegel

- Cách nhìn "siêu hình học" truyền thống đối với Triết học Hegel

- Cách nhìn phi truyền thống, hay cách nhìn "hậu Kant" đối với Hegel

- Các tác phẩm của Hegel

- Thông diễn học của Hegel

- Viết tắt tên tác phẩm

- Hegel, Thông diễn học, và cuộc cách mạng Copernicus trong triết học

- Kant và sự khởi đầu của chủ nghĩa Copernicus triết học

- Chủ nghĩa Copernicus khoa học: Vấn đề điểm nhìn và việc tái mô tả kinh nghiệm

- Triết học Copernicus chủ nghĩa và quỹ đạo hậu Kant

- Triết học đường hướng Copernicus và thông diễn học

Chương I: Khoa học, thần học và vấn đề chủ thể trong triết học hiện đại

- Câu trả lời của Descartes cho cái nhìn đặc thù chủ tính: trí thức thần thánh và tri thức khoa học

- Câu trả lời không rõ ràng của Kant đối với cái nhìn đặc thù chủ tính: nhận thức luận phi thần tâm và bản thể luận thần tâm

- Nội tại luận: 1. Nicholas ở Cusa

- Nội tại luận: 2. Spinoza

- Hegel, Leibniz và những giới hạn của phiếm thần luận Spinoza

ChươngII: Những nẻo đường của triết học thông diễn

- Phiếm thần luận và thông diễn học

- Chủ nghĩa lãng mạn, ngôn ngữ, và chủ quan tính

- Thông diễn học giai đoạn sau và cách nhìn của nó đối với Hegel

ChươngIII: Chủ nghĩa Schelling trong triết học Hegel giai đoạn đầu

- TừFichte đến triết học đồng nhất của Schelling

- Phê phán trên tinh thần Schelling của Hegel đối với Fichte

- Sự trùng khớp, hay “bất khả dị" của những đối lập trong “tuyến kiến tạo" của Schelling

- Đặc điểm nhận thức đặc thù chủ tính của các hiện năng

- Sự nhìn nhận và tuyến kiến tạo: những phân tích giai đoạn đầu của Hegel đối với đời sống đạo đức

ChươngIV: Hình thức triết học cách mạng trong tác phẩm hiện tượng học tinh thần

- Quan hệ giữa triết học và ý thức hàng ngày trong tiểu luận của Hegel về chủ nghĩa hoài nghi

- Vở kịch hiện tượng học và người dự khán nó

- Tính xác thực cảm giác: sự xác thực của "cái này"

- Tri giác

- “Der Verstand" với tư cách là nhận thức về khoa học tự nhiên

ChươngV: Học thuyết Hegel về sự nhìn nhận đối với tinh thần

- Khái niệm sự nhìn nhận của Fichte

- Sự xuất hiện của vấn đề nhìn nhận trong tiến trình cuộc sống

- Anerkennung, tinh thần và sự thông diễn hóa đối với Kant

-Triết học Hegel với tư cách một phát triển ủa chu nghĩa Kant hậu siêu hình học

ChươngVI: Các hình thái của sự nhìn nhận

- Chủ nô và nô lệ

- Người xưng tội và linh mục: thế ý thức bất hạnh

- Cực điểm cua tinh thần khách quan trong đạo lý tính

- Ý thức tôn giáo và nhận thức tuyệt đối

- Tiến trình còn ở phía trước

ChươngVII: Logic của sự nhìn nhận

- Phóng chiếu của Khoa học logic

- Phê phán của Hegel đối với logic học Aristotle

- "Tam đoạn luận tất yếu” cụ thể

- Cấu trúc phức tạp của thể tính khách quan

- Ý niệm tuyệt đối

ChươngVIII: Quyền và sự nhìn nhận của nó

- Nền tảng logic của triết học xã hội

- Ý chí và quyên của nó

- Giao ước

- Từ quyền đến sự xâm phạm

- Luật pháp và luật đạo lý

ChươngIX: Sittlichkeit và các phạm vi của nó

- Yêu thương và gia đình

- Xã hội công dân

- Phạm vi của Sittlichkeit với tư cách những bối cảnh nhận thức: Gia đình và sự thân thuộc

- Phạm vi của Sittlichkeit với tư cách những bối cảnh nhận thức: Nhận thức luận và logic của Burger (tư sản)

ChươngX: Tán dương và phê phán xã hội công dân: Hegel, Adam smith và Jean - Jacqué rouseau

- Hegel, Smith và lý tính của xã hội công dân

- Hegel, Rousseau, và sự cuồng dại của xã hội công dân

ChươngXI: Logic nhìn nhận của Nhà nước lý tính

- HegelRousseau bàn về khế ước xã hội và ý chí chung

- Các đẳng cấp với tư cách những cơ quan đại diện và bản thảo

- Nhà vua

- Logic suy biện và triết học thực tiễn: tái thiết của AllenWood cho một học thuyết đạo đức độc lập trong hệ thống Hegel

- Logic nghịch biện của tự do tuyệt đối

Kết luận: Bản chất của triết học Hegel

- KantHegel bàn về triết học và chính trị

- Hegel và những giới hạn của triết học

Tài liệu kham khảo

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Khoa học cơ bản thế kỷ XX đối với một số vấn đề lớn của Triết học

    11/11/2014Lê Văn GiạngNhằm giới thiệu với bạn đọc một cách nhìn tương đối toàn diện về những thành tựu của khoa học cơ bản thế kỷ XX, mà đặc biệt là mối quan hệ tương hỗ giữa khoa học cơ bản và triết học trong thế kỷ này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất bản cuốn sách Khoa học cơ bản thế kỷ XX đối với một số vấn đề lớn của triết học của tác giả Lê Văn Giạng...
  • Tôi nghi ngờ ông Hegel

    07/11/2014Thảo Hảo (Phan Thị Vàng Anh)Tôi được người bạn tặng cho bộ Mỹ Học (2 tập) của Heghen. Tuy nhiên thỉnh thoảng tôi có mở ra rồi đóng lại ngay, vì thấy khó hiểu, đọc cả một trang mất một lúc, nhưng nếu ai nói tóm tắt lại thì không tóm tắt được, nhất là hiểu được Triết qua... bản dịch tiếng Việt. Triết khó vì cái gì?
  • Triết học cổ điển Đức: Những vấn đề nhận thức luận và đạo đức học

    20/03/2006Nhận thức luận và đạo đức là những vấn đề cốt lõi trong triết học cổ điển Đức. Các nhà triết học cổ điển Đức đã có đóng góp to lớn vào việc nghiên cứu những vấn đề vốn đã được nhân loại quan tâm trong nhiều thế kỷ và rút ra những kết luận quyết định đến sự phát triển triết học sau này. Đặc biệt triết học cổ điển Đức có ảnh hưởng lớn và là một trong ba tiền đề lý luận cho việc ra đời của triết học Mác...
  • Ý nghĩa của phép biện chứng Heghen

    20/01/2006Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Trọng ChuẩnTriết học luôn luôn phải hướng tới tương lai bởi vì như C. Mác nói: triết học không chỉ giải thích thế giới mà còn phải góp phần cải tạo thế giới. Đặc biệt. triết học mácxít khi thực hiện chức nàng thế giới quan và chức năng phương pháp luận của mình. không thể không hướng tới tương lai. Song, để hướng tới tương lai và phục vụ tốt cho tương lai thì triết học nói chung đồng thời cũng không ngừng hướng về quá khứ, lịch sử về cội nguồn của mình.
  • Những chủ đề cơ bản của Triết học phương Tây

    30/11/2005Phạm Minh LăngCác nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác còn đánh giá rất cao những công trình, những ý tưởng của những người đi trước. Engels luôn kêu gọi chúng ta hãy nghiên cứu và nắm vững lịch sử triết học của thế giới, cái kho tàng đầy ắp những giá trị tư tương của nhân loại....

Nội dung khác