Khi nào tiền bạc làm nên hạnh phúc?

05:39 CH @ Thứ Ba - 01 Tháng Bảy, 2014

Đúng là tiền bạc có thể làm người ta hạnh phúc. Nhưng với điều kiện ta phải có nhiều tiền hơn là những người xung quanh ta. Đó là kết quả của cuộc nghiên cứu mới đây nhất về hạnh phúc của nhà khoa học.

Học trò của Khổng phu tử luôn chủ trương đi theo lối sống tinh thần thanh cao, chẳng màng đến những lợi lộc vật chất tầm thường. Sinh ra và phát triển trong tư tưởng hệ này, toàn bộ nội dung giáo dục nhân cách ở Châu Á bao giờ cũng đề cao các giá trị tinh thần, còn tiền bạc - nếu có thì cũng chỉ được sách của thánh hiền nhắc qua như một nỗi phiền toái bất khả kháng. Người Mỹ vốn thực dụng hơn, song không phải vì thế mà ngành nghiên cứu về hạnh phúc (Science of Happiness) của họ ít mang cơ sở xã hội học.

Trúng xổ số

Mỗi ngày, có không biết bao nhiều người chơi xổ số trên quả đất này. Ai cũng mơ trúng số độc đắc để mình "đổi đời", để mình thực sự có một cuộc sống hạnh phúc. Nhưng các cuộc khảo sát và nghiên cứu cho thấy, trên thực tế những người trúng số độc đắc chưa bao giờ giữ được cảm giác hạnh phúc quá 5 năm. Cuộc sống sung túc vẫn không làm họ thoả mãn dài dài. Từ đó xuất hiện môn nghiên cứu "Nghịch lý của sự giàu có", một ngành nghiên cứu nghiêm túc về quan hệ giữa giá trị vật chất và hạnh phúc cũng như nguyên nhân "bằng xương bằng thịt” có thể đó đếm của nó, tất nhiên không bỏ qua khía cạnh tinh thần thuộc về lĩnh vực trừu tượng. Mỗi khi chọn con số "may mắn" trên vé xổ số, bao nhiêu phần trăm người chỉ hy vọng trứng số độc đắc, và bao nhiêu phần trăm chỉ thấy hạnh phúc bở cảm giác hồi hộp trăn trở.chờ đợi giây phút công bố kết quả?

"Mối tương quan giữa thu nhập và hạnh phúc" là một đề tài nghiên cứu của các giáo sư xã hội học Glenn Firebaugh (ĐH Penn- sylvania) và Laura Tach (ĐH Harvad), kết quả hoàn toàn nằm trong xu thế của ngành nghiên cứu này, và khẳng định đầu Nên của học là: “Tiền bạc làm ta hạnh phúc”. Tuy nhiên, với một điều kiện đặt ra là la phải có nhiều tiền hơn là những người xung quanh ta. Người có rất nhiều tiền vẫn cảm thấy bất hạnh khi những người quanh mình còn kiếm được nhiều hơn thế.

"Cảm giáo sung sướng…”

Theo nghiên cứu trên, so sánh, hay nói chính xác hơn là tư duy cạnh tranh đưa đến một trạng thái mà khoa học gọi là "Hedonic Treadmill” - vòng xoáy khoái lạc. Con người một khi có cảm giác thoả mãn vì chiếm hữu được nhiều hơn đồng loại xung quanh thì đồng thời cũng chịu áp lực phải kiếm tiền nhiêu hơn nữa để duy trì (hoặc phát triển) trạng thái đó - một vòng xoáy có mãnh lực ma quái. "Trước khi đi vào nghiên cứu, chúng tôi đã biết chắc rằng con người chúng ta thường so bì với anh chị em, đồng nghiệp và hàng xóm. Nhưng tư duy ấy thể hiện mạnh mẽ nhất giữa những người cùng trang lứa . Mức độ thu nhập của chúng ta thông thường gia tăng đến tuổi 55, và vạch đích cuộc đua ngày càng lùi xa khỏi tầm mắt, nghĩa là con người ngày càng phải dốc sức nhiều hơn để mong đạt được mục đích ấy” - đó là cách giải thích đầu tiên mang tính biện chứng cho hiện tượng là "Hedonic Treadmill” của nhóm Firebaugh/ Tach, và như đã nói, rất trùng hợp với kết quả các công trình khoa học tương tự. Chẳng có gì mới mẻ, từ 1906 nhà trào phúng hiện thực Aambrose Bierce đã định nghĩa “Hạnh phúc là cảm giác sung sướng, nảy sinh ra khi thấy xung quanh… khổ hơn mình” (!)

Ít nhất thì thế giới phương Tây cũng khái quát hóa và đưa nguyên lý cạnh tranh đó lên phương châm phát triển, vi khi ngủ quên trên vòng nguyệt quế và không cạnh tranh thì xã hội sẽ giẫm chân tại chỗ. Tuy nhiên, chỉ trong vài năm gần đây môn Science of Happiness mới có chỗ đứng bình đẳng cạnh môn tâm lý học và xã hội học. GS Martin Seligman giảng dạy tại ĐH Pennsylvania năm 1998 sau khi được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hiệp hội bác sĩ tâm lý Hoa Kỳ đã đòi môn nghiên cứu về hạnh phúc phải được chú trọng ngang hàng như nghiên cứu bệnh sợ hãi, hoang tưởng, trầm cảm… Thật ra đó là môn khoa học liên ngành, chuyên khảo cứu các khía cạnh "vô hình' của cuộc sống con người, thế chỗ cho những mô hình tư duy rối rắm mà trước đó là đất dụng võ của triết học tôn giáo.

Hạnh phúc – một khái niệm đo đếm được

Người ta đang nỗ lực phấn đấu các cơ chế hoá học và sinh học của trạng thái hưng phấn, đó tổng số của niềm phấn khích + ý chí + may mắn mà con người cảm nhận được trong công tác, thể thao hay giải trí. Kết qủa ngày càng chỉ rõ rằng hạnh phúc không phải là một đại lượng trừu tượng như từ xưa đến nay chỉ dựa vào các nhân tố tư duy để triết lý mò mẫm, mà có thể dùng thước đo! Ví dụ như sau khi nghe một truyện tiếu lâm để phá ra tiếng cười sảng khoái (và sau một liều nhỏ cocain hoặc khi thấy số độc đắc đang lại gần) thì ở một vùng vỏ não nhất định xuất hiện nhiều hoạt chất dopamin. Vậy theo đó thì một vài tư tưởng vĩ đại thực ra chỉ là đầu ra của một mớ tương hỗ giữa các phản ứng hoá học và sinh học trong khung cảnh xã hội thích hợp? Chẳng lẽ ánh hào quang của những bộ óc siêu việt lại dễ bị "mất thiêng" một cách đơn giản như thế?

Kết luận suy ra từ đó, nếu đúng, không lấy gì đáng làm ta phấn khởi: ngành công nghiệp dược phẩm mà ngày nào đó sẽ bào chế ra viên thuốc… hạnh phúc, chẳng để chữa trị bệnh gì mà chỉ để tạo ra một trạng thái hưng phấn nhất thời. Còn nếu hạnh phúc quả thật đo đếm được thì con người lại mất đi một ảo tưởng nữa. Quyền mưu cầu hạnh phúc đầy thiêng liêng mà ông Jefferson đặt trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ nhìn qua lăng kính của khoa tâm lý học hiện đại hoá ra cũng không thiêng liêng lắm.

Nguồn:
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Ý nghĩa cuộc sống

    16/04/2018Albert Einstein (Nguyễn Định và Alpha books dịch)Cuộc đời của mỗi con người trên trần thế chỉ là tạm thời,và người ta sống vì cái gì không ai có thể biết được, mặc dù thỉnh thoảng ta vẫn tự cho là mình có cả m thấy được ý nghĩa đó.
  • Ý nghĩa của tiền bạc

    20/09/2016Minh Huệ & AlphabooksTrong tiểu thuyết Atlas Shrugged xuất bản năm 1957 với đề tài là "vai trò của trí tuệ trong sự tồn tại của con người", Ayn Rand đã đưa ra những khái niệm mới mẻ về giá trị của tiền bạc. Rằng ham mê tiền bạc không phải là nguồn gốc của mọi tội lỗi. "Sự ham mê tiền bạc tức là nhận thức được rằng tiền được làm ra nhờ năng lực của con người và là phương tiện để đổi lấy những gì xứng đáng nhất"...
  • Ai chịu trách nhiệm cho sự bền vững của cá nhân?

    13/02/2016Một khía cạnh nữa của phát triển bền vững thấy được phân tích thấu đáo. Đó là sự phát triển bền vững của mỗi cá nhân trong xã hội, của mỗi công dân trong một quốc gia. Tác giả Stephen Covey đã tổng kết, để bền vững mỗi cá nhân phải biết chăm lo cho 4 nhu cầu hay phương diện sống: thể lý, xã hội, trí não và tinh thần...
  • Hạnh phúc: Điều quan trọng nhất trong cuộc sống

    24/09/2014Huỳnh Trúc“Điều quan trọng nhất trong cuộc sống? Nếu người ta hỏi một người trong cơn đói, đó sẽ là thực phẩm. Với một kẻ nào đang lạnh, đó sẽ là hơi ấm. Và nếu một ai đang cam chịu cô đơn, chắc chắn đó sẽ là sự gần gũi với người khác”.
  • Phiếm bàn về chữ 'Khát'

    10/09/2014Nguyễn Quang Thân"Khát" chỉ một nghĩa đen duy nhất là khát nước. "Khát" còn vô vàn nghĩa bóng... "Khát" được làm nên sự nghiệp. "Khát" được sống, được yêu thương, được thi thố tài năng cho những việc hữu ích, được biến những giấc mơ đẹp thành hiện thực. Đấy là những cơn khát làm con người thăng hoa, làm nhân loại tiến lên phía trước. Nhưng Khát tiền là một trong những cơn khát khốc liệt nhất của rất nhiều người...
  • Càng giàu, càng thích hưởng thụ! Nhưng hạnh phúc thì...?

    20/08/2013Minh ThiKhi xã hội phát triển, ngày càng nhiều người áp dụng lối sống hưởng thụ cho chính mình. Thực ra, hưởng thụ là một điều tốt, nó là thước đo đời sống của con người và xã hội hiện đại. Vấn đề đặt ra chỉ là cách hưởng thụ như thế nào mà thôi, bởi đôi khi cách thức hưởng thụ lại có thể khiến con người bất mãn thêm và thế giới trở nên kiệt quệ...
  • Để chống lại sự "hạ cấp và phàm tục" trong đời sống văn hóa

    17/08/2005Tương LaiKhi đòi hỏi cần tạo cho được thật nhiều “mô hình thuyết phục”, những mô hình về đạo đức và văn hóa (*), tôi muốn nói thêm về “trách nhiệm nắm chắc các chuẩn mực văn hóa và điều chỉnh nó trong đời sống xã hội bằng các mô hình thuyết phục”...
  • Khi nào bạn hạnh phúc?

    06/08/2005Giàu có không làm bạn tăng thêm hạnh phúc, nếu bạn không có nhiều tiền bằng người khác, hoặc ít có thời giờ dành cho giải trí hơn. Đó là kết luận từ một nghiên cứu mới về hạnh phúc của các chuyên gia phương Tây...
  • Mục đích của cuộc sống

    04/08/2005Chúng ta hãy bắt đầu bằng việc truy vấn mục đích của câu hỏi về mục đích của cuộc sống. Trong đầu con người nghĩ gì khi họ hỏi câu hỏi này. Việc hỏi nó là một hiện tượng đặc biệt con người. Những sinh vật khác chỉ tồn tại và cứ tiếp tục đuổi theo những mục đích tự nhiên của chúng một cách mù quáng – tiếp tục là một cái cây hay một con chim hay một tảng đá. ...
  • Về chuyện tiền bạc

    18/07/2005Tiền bạc là vị sứ giả làm trung gian trao đổi các vật iùm cho mọi người, đó là ý nghĩa ban sơ của nó.
    Khi loài người phát triển sinh hoạt về mọi mặt thì ý nghĩa của tiền bạc thay đổi theo một cách tích cực hơn, tinh vi hơn.
  • Ở đâu, đạo đức và lương tâm của giới trẻ?

    07/07/2005Tuyết Thanh, Viện Văn họcTôi thấy có một mặt của thanh niên đang tụt hậu, có thể dùng khái niệm suy thoái. Nghĩa là các thế hệ ông cha đã từng có rồi mà thanh niên ngày nay (một bộ phận lớn) đang làm mất đi, suy yếu đi. Đó là đạo đức và lương tâm nghề nghiệp.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác