Dịch lời bài hát rất khó

Phan Chi
05:32' CH - Thứ năm, 26/09/2019
Dịch lời bài hát khó hơn dịch dịch thơ vì phải “gò” số từ cho khớp với số nốt. Thiếu thì phải thêm vào mà thừa thì phải gọt bớt đi. Vì vậy bản dịch lời bài hát thường thoáng hơn bản dịch text thông thường.
.
Tôi xin lấy bản dịch bài Chiều ngoại ô Mátxcơva của ông Vương Thịnh (1934-2010), nguyên Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế - Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch làm ví dụ.
.
Clip nhạc bài hát Nga "Подмосковные вечера"
..
.
1. Не слышны в саду даже шорохи,
Всё здесь замерло до утра.
Если б знали вы, как мне дороги
Подмосковные вечера,
.
Nghĩa:
Trong vườn không nghe thấy tiếng rì rào
Tất cả chết lặng cho đến sáng (hôm sau)
Nếu như bạn biết được tôi yêu quý dường nào
Những chiều ngoại ô Mátxcơva
.
Lời Việt do Vương Thịnh dịch:
Chiều thanh vắng là đây âm thầm gió rì rào
Rừng cây chim muông lắng suốt canh thâu
Hỡi em! Thấu chăng tình bao lời ca trìu mến
Mátxcơva trong chiều vắng thanh bình.
.
Thầy giáo Vũ Thế Khôi dịch:
Rừng dương đứng lặng im không một tiếng rì rào,
Màn đêm đang buông xuống im ắng sao!
Bạn ơi biết chăng là
Chiều ngoại ô Matxcơva
Với tôi sâu nặng tình nghĩa nhường nào!
.
Bình:
Dịch giả buộc phải thay chữ “vườn cây” thành “rừng cây chim muông”, “chiều ngoại ô Mátxcơva” thành “bao lời ca trìu mến, chiều vắng thanh bình” để lời khớp với nốt nhạc.
.

Thành phố Mátxcơva
.
2. Речка движется и не движется,
Вся из лунного серебра.
Песня слышится и не слышится
В эти тихие вечера,
Песня слышится и не слышится
В эти тихие вечера.
.
Nghĩa:
Dòng sông vừa trôi vừa không trôi
Như làm từ bạc (của) trăng
Bài ca nghe thấy vừa không nghe thấy
Vào những chiều thanh bình này.
.
Lời Việt do Vương Thịnh dịch:
Dòng sông nước nhẹ trôi xuôi về phía chân trời
Màn đêm lung linh sáng ánh trăng soi
Vợi xa thoáng đưa lời đây bài ca đầm ấm
Mátxcơva chứa chan vui trong chiều vắng yêu đời
.
Thầy giáo Vũ Thế Khôi dịch:
Dòng sông vẫn cuộn trôi hay dừng bước lững lờ,
Bàng bạc trăng suông chiếu sáng đôi bờ.
Vẳng trong gió mơ hồ
Lời tình ca tha thiết,
Tiếng ngân xa đêm hè lặng như tờ.
.
Bình:
⁃ Khái niệm “chiều” trong tiếng Việt không giống trong tiếng Nga. Chúng ta coi chiều là khoảng thời gian sau buổi trưa đến khi mặt trời lặn, người Nga lại coi chiều là từ khi mặt trời lặn cho tới lúc đi ngủ. Vì thế dịch giả Vương Thịnh dịch “đêm” là đúng.
⁃ Dịch giả rất tài khi tái hiện được cái huyền ảo, mơ hồ của cảnh quan: dòng sông chảy hay không chảy, bài hát nghe thấy được hay không nghe thấy được...
⁃ Hàn Mạc Tử viết trước khi bài hát này ra đời “Thuyền ai đậu bến sông trăng đó?” là có cùng một tứ sông trăng.
.
3. Что ж ты милая смотришь искоса,
Низко голову наклоня?
Трудно высказать и не высказать
Всё, что на сердце у меня,
.
Nghĩa:
Em yêu, sao em ngước nhìn
Đầu cúi thấp?
Thật khó nói ra và không nói ra
Những gì trong tim anh
.
Lời Việt do Vương Thịnh dịch:
Kìa em ngước nhìn ai đôi màu mắt nâu huyền
Dường như bao lưu luyến mối tơ duyên
Sao không nói nên lời, trong lòng anh nàng hỡi
Muốn chia em chung ngàn nỗi tâm tình
.
Thầy giáo Vũ Thế Khôi dịch:
Này em gái người Nga, sao lặng lẽ mơ màng?
Nhìn nghiêng nghiêng mái tóc óng tơ vàng.
Làm anh xốn xang lòng,
Ngập ngừng không lời nói,
Nói chi đây khi lòng chứa chan tình!
.
Bình:
⁃ Khổ thơ này tác giả lặp lại cách nói “vừa nọ vừa kia” để diễn tả sự xao xuyến của con người trước cảnh quan nửa hư nửa thực “không nói nên lời, trong lòng anh nàng hỡi
⁃ Một lần nữa dịch giả phải bịa ra rất nhiều từ một cách thành công.
.
.
4. А рассвет уже всё заметнее,
Так, пожалуйста, будь добра,
Не забудь и ты эти летние
Подмосковные вечера,
.
Nghĩa:
Bình minh rõ nét dần
Xin em hãy làm ơn
Đừng quên những chiều mùa hè này
Những chiều ngoại ô Mátxcơva
.
Lời Việt do Vương Thịnh dịch:

Vừng đông chiếu tràn lan, mây dần sáng sương tàn
Cầm tay nhau em nhé ta vui lên
Hỡi em nhớ chăng mình đêm hè bao đầm ấm
Matxcơva trong chiều vắng thanh bình
Hỡi em nhớ chăng mình đêm hè bao đầm ấm
Mátxcơva trong chiều vắng thanh bình...
.
Thầy giáo Vũ Thế Khôi dịch:

Bình minh sắp bừng lên: chân trời đã nhuốm hồng,

Người anh thương yêu ơi!
Xin ghi lòng /Xin chớ quên... từng giây phút tâm đồng / êm đềm
Bên rừng dương thanh vắng
Matxcơva đêm hè xuống thanh bình / bình yên.

Bình:
⁃ Ở khổ cuối này dịch giả bịa rất nhiều nhưng bịa rất tài!
Tôi muốn nói dịch lời bài hát rất khó, khác với dịch tài liệu khoa học, chính trị, công nghệ, rất khác với dịch văn học, càng khác với dịch thơ.
.
Và tôi muốn cảm ơn bậc tiền bối Vương Thịnh đã cho nhiều thế hệ người Việt yêu bài hát Chiều ngoại ô Mátxcơva một bản dịch ca từ tuyệt vời!

.

Clip tiếng Việt bài hát do nghệ sĩ opera Việt Dung biểu diễn:

.

Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,