 | Thông tin liên quan: Kinh dịch23/02/2009 08:45' AM Kho tàng văn hoá phi vật thể phương Đông vốn nổi tiếng lịch sử với tư tưởng triết học, nhân sinh quan, đạo đức xã hội, trong đó Kinh Dịch trở thành bộ sách tủ của nhiều thế hệ nho học vì nó vô cùng thần bí, càng nghiên cứu càng thấy mênh mông. Thuyết âm dương - ngũ hành trong “Hải thượng y tông tâm lĩnh” của Lê Hữu Trác11/05/2007 04:45' PM Thuyết âm dương - Ngũ hành sau khi vào Việt Nam đã được các nhà tư tưởng Việt Nam tích cực tiếp nhận và vận dụng hết sức sáng tạo trong thực tiễn. Một trong những tấm gương tiêu biểu của sự vận dụng sáng tạo thuyết âm dương - ngũ hành vào việc phát triển nền y học nước ta là đại danh y, nhà lý luận y học Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, với tác phẩm y học đồ sộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh, gồm 28 tập, 66 quyển. Tư tưởng triết học tự nhiên của Nguyễn Bỉnh Khiêm15/01/2007 06:44' PM Những quan điểm triết học trong tư tưởng của Nguyễn Bỉnh Khiêm đang ngày càng đòi hỏi phải vận dụng những phương pháp khoa học để minh chứng cho một điều là ông đã đặt và giải quyết một số vấn đề triết học không kém phần bác học so với các bậc hiền triết trên thế giới cùng thời, tức là những vấn đề quan trọng của khoa học lịch sử triết học... Lý học và tượng số của Nho - Lão - Phật giáo23/08/2006 08:10' PM Từ khi ra đời và phát triển đến thế kỷ XI là thời điểm Nho giáo thịnh vượng nhất cùng với những tên tuổi lớn như: Âu Dương Tu, Thiệu Ung, Chu Hi... Đồng thời cho đến lúc này, Nho giáo được chia ra thành hai bộ phận: đạo học và đức học, và trình độ triết học của Nho giáo đã được nâng lên cao ngang với Lão học và Phật học... Bàn về Đạo - Lý - Tính31/05/2006 05:28' PM Cũng như các trường phái triết học cổ điển khác của phương Tây, hễ có lập luận triết lý tất yếu phải có quan niệm về các nguyên lý và nguyên nhân của sự sinh hóa trong vũ trụ, nội dung triết học của Nho giáo cũng có xuất phát điểm lấy cái Lý làm gốc với quan niệm: Thiên địa vạn vật nhất thể... |
Thời Bắc thuộc, sau khi bị tước đoạt hết các tài sản tinh thần bằng văn bản, trong đó có cả Kinh Dịch, người Việt ta có cách lưu giữ lại bằng hiện vật (ví dụ trống đồng), phong tục lối sống, truyện cổ tích và dân ca tục ngữ.
Quẻ Thuỷ Trạch Tiết là một ví dụ sống động.
Thuỷ là Nước, Trạch là đầm. Tượng quẻ là trên đầm có nước, bờ đầm hạn chế, điều tiết số nước chứa trong đầm, cho nên đặt tên là quẻ Tiết. Tiết là Giữ chừng mực, là đến giới hạn nào thì ngừng (tiết chế, tiết độ, tiết kiệm...). Được quẻ này thì cái gì cũng giữ cho vừa phải thì mới tốt, thái quá cũng như bất cập đều xấu cả.
Giữ chừng mực như vậy thì việc gì cũng hanh thông. Nhưng tiết chế quá, bắt người ta khổ cực thì không ai chịu được lâu, như vậy không còn hanh thông nữa.
Hào 1 và hào 2 quẻ Tiết nhắc nhở phải điều tiết hành động đúng thời cơ, lấy việc một người làm ví dụ, có lúc không ra khỏi cửa không lỗi, có lúc không ra khỏi cửa thì lại xấu. Cái gì cũng có thời cơ của nó.
Hào 3 và hào 4 nhắc nhở phải điều tiết hành động có chừng mực. Cái gì không giữ được chừng mực thì sẽ không tránh được than thở, lo âu (hào 3). Cái gì giữ chừng mực thì yên vui (hào 4). Nhưng cái mực ở đây không chung chung, nó phải biến thành số, độ.
Người xưa tóm lại trong 6 chữ Chế Số Độ, Nghị Tiết Hạnh. Muốn giữ được chừng mực, hãy thiết chế, định mức thành số, thành chế độ (khuôn khổ phép tắc) nhưng chớ có dừng lại ở đấy, nếu chỉ định mức thành con số và chế độ, thì mới là về hình thức, hãy xem xét biến thành đức hạnh trong đời sống tinh thần, đấy mới là đỉnh cao người quẻ Tiết (Chế là bày đặt ra, định ra; Nghị là xem xét, bình luận).
Chuyện cổ tích “Cây tre trăm đốt” của ta chính là để lưu giữ tính minh triết này của quẻ Tiết. Chuyện kể rằng (tóm tắt): Có anh nhà giàu kia hứa với anh Khoai, nếu chăm chỉ làm ăn cho nó thì sẽ gả cô gái Út cho anh. Anh làm cho nó giàu lên, nhưng nó lại định gả Út cho gã nhà giàu khác. Anh Khoai vặn hỏi, thì nó bảo anh vào rừng đẵn cho nó cây tre trăm đốt đem về nó sẽ gả con cho.
Anh Khoai vào rừng tìm không được cây tre trăm đốt, buồn khóc. Bụt hiện lên hỏi: Vì sao con khóc? Bụt biết đầu đuôi, bảo anh đẵn cho trăm đốt tre. Anh đẵn đủ trăm đốt tre xếp đống mà không biết làm sao nữa. Lại ngồi khóc. Bụt lại hiện lên hỏi và giúp anh hô câu thần chú: “Khắc nhập”. Trăm đốt tre liền nối vào nhau thành cây tre cao ngất trời.
Khi anh không biết làm thế nào vác tre về, thì Bụt lại mách câu thần chú: “Khắc xuất”. Tre liền rời ra thành trăm đốt để anh mang về nhà.
Hai gã nhà giàu đang ăn cỗ cưới thấy trăm đốt tre thì cười chế diễu anh. Anh hô “khắc nhập” thành cây tre trăm đốt, dính luôn hai gã nhà giàu vào tre, khiến nó van lạy anh và hứa anh cứu được thì nó sẽ gả Út cho. Anh liền hô “khắc xuất”, trăm đốt tre liền rời ra, và từ đó Khoai và Út nên vợ nên chồng.
Chuyện “Cây tre trăm đốt” minh họa đầy đủ 6 chữ Chế Số Độ, Nghị Tiết Hạnh là tinh thần quẻ Tiết. Tiết còn có nghĩa là đốt cây trúc, cây tre. Trăm đốt là số, câu thần chú Nhập, Xuất là độ, sự phản bội của gã nhà giàu và mối tình của chàng Khoai và nàng Út là Nghị Tiết Hạnh. Thật là tài tình.
Nước ta nhiều kỳ Quốc hội nay tập trung bàn cho ra nhiều bộ luật, đó là thời quẻ Tiết của nước ta: thời Lập pháp. Tinh thần quẻ Tiết thể hiện trong việc soạn thảo luật; các lĩnh vực đã chừng mực hay chưa, chừng mực ấy đã thể hiện thành con số, thành chế độ, phép tắc hay chưa.
Hào 5 và hào 6 quẻ Tiết nói về giới hạn của chừng mực. Hào Năm trung chính mà giữ chừng mực, thì tiết mà vui vẻ. Hào Sáu nói hiện tượng quá chừng mực, cái gì cũng tiết chế, cắt giảm, khiến cho nhân dân khổ sở không chịu được, quá chừng mực mà khổ sở, cứ cố giữ nữa thì xấu, biết hối mà bớt thái quá đi thì khỏi xấu (lời hào). Quẻ Tiết không dừng lại ở việc Chế Độ Số. Mà phải tiếp tục Nghị Tiết Hạnh. Ví như Luật Giao thông. Độ, số thì phân minh rồi, nhưng vấn đề còn lại là ở người tham gia giao thông, có văn hoá giao thông hay không, là vấn đề phải có nhiều công sức, và phải trả giá.
Phan Bội Châu nói rằng: Thánh nhân sở dĩ bày đặt thế, có phải xuyên tạc làm cho nhiễu sự đâu... Chẳng qua đem chân lý mà chỉ vẽ cho người ta, ai hay thì theo, ai dở thì bỏ qua. Tiết hay không tiết, còn tuỳ ở người biết Dịch. Số lượt đọc:
691
-
Cập nhật lần cuối:
05/03/2010 11:37:12 AM 
Ý kiến của bạn về bài viết:Quan điểm và cách nhìn nhận của học giả Việt Nam về sự sụp đổ của Liên Xô và tiền đồ chủ nghĩa xã hội30/07/2010 05:05' PM Trong bài viết này, tác giả đã đưa ra và phân tích quan điểm và cách nhìn nhận của các học giả Việt Nam trong những năm gần đây về những nguyên nhân cả bên trong lẫn bên ngoài, khách quan lẫn chủ quan dẫn đến sự sụp đổ đó và về tiền đồ tươi sáng, về triển vọng phát triển của chủ nghĩa xã hội trong tương lai từ thực tiễn đổi mới của Việt Nam và cải cách mở cửa của Trung Quốc. Những bậc thầy của muôn đời29/07/2010 11:23' AM Bị nhà cầm quyền thành phố Athens kết tội chối bỏ các vị thần, dạy dỗ làm hư hỏng lớp trẻ, Socrates phải chọn lựa hoặc từ bỏ những niềm tin của mình hoặc bị xử lưu đày hay là chết. Ông chọn cái chết bằng thuốc độc. Tu thân của Nho giáo và vấn đề đối thoại văn hóa23/07/2010 08:40' AM Từ sự “tu thân” mang tính chất đạo đức trong cuốn “Đại học” của Nho giáo, bài viết so sánh khái niệm đó với khái niệm “tính thể” của triết học phương Tây cận hiện đại. Và từ đó, bài viết bàn về mối quan hệ giữa tu thân với đối thoại văn hóa. Rằng, tu thân là cơ sở bền vững để thiết lập những đối thoại văn hóa không những giữa các cộng đồng trong một quốc gia, mà còn giữa các nền văn hóa khác nhau. Và, tu thân chính là tiến trình biện chứng giữa tiếp nhận và phát triển văn hóa. Bản chất của chính phủ (The Nature of Government) - phần 222/07/2010 08:31' AM Sự phát triển của khái niệm “chính phủ” đã trải qua một quá trình lịch sử dài và quanh co. Những ý nghĩ mơ hồ về chức năng của chính phủ dường như đã tồn tại trong tất cả các xã hội có tổ chức... Những chủ đề lớn trong triết học phương Tây21/07/2010 10:27' AM Để hướng dẫn sinh viên khởi sự đi vào khu rừng mênh mông của lịch sử triết học phương Tây, các sách giáo khoa triết Tây thường gom những cuộc tranh luận hay hệ thống triết học vào những chùm chủ đề lớn. Chẳng hạn chủ đề tri thức luận (epistemology) tập trung vào những câu hỏi như... Bản chất của chính phủ (The Nature of Government) - phần 119/07/2010 12:18' AM Chính phủ là một định chế độc quyền nắm giữ việc cưỡng chế thực thi một số quy tắc nhất định về ứng xử xã hội trong một khu vực địa lý nhất định. Khái niệm triết học tại Sài Gòn trước 197517/07/2010 06:08' AM Về phương diện chính trị văn hóa có thể khẳng định ngay thành phố Sài Gòn là trung tâm của miền Nam, giống như Huế ở miền Trung hay Hà Nội ở miền Bắc. Cái gọi là triết học phần lớn phát xuất từ các trí thức Nam bộ có may mắn được đi học trường Tây và hấp thu văn hóa Pháp... Hôm nay với Nho giáo16/07/2010 08:50' AM Không phải hôm nay mới nói chuyện Nho giáo. Nhưng hôm nay, nói chuyện Nho Giáo chắc hẳn là phải từ một tâm thế mới mà thời đại đã cho phép. Cái tâm thế mới đó, trước hết là tinh thần tự do tư tưởng (dĩ nhiên là tự do tư tưởng nghiêm túc, thực sự cầu thị, chứ không thể là bừa bãi, nói không suy nghĩ). Cái tâm thế mới đó cũng là niềm ước mong tha thiết tìm lại những giá trị đích thực (chứ không phải dởm) của Nho giáo, đặng có thể góp phần xây dựng cuộc sống tinh thần và xã hội Việt Nam ta trên đà tiến hóa hôm nay và mai sau, chứ hoàn toàn không nên ngừng lại ở mức sách vở, tư biện, nói chuyện suông như đã vốn có. Bài khác: Lại bình về giá trị chất xám06/03/2010 09:54' AM Có lúc nào đó ta quen nghĩ hoặc bị ép nghĩ: Cuộc sống cách mạng không còn cái bi, chỉ có cái hùng, dẫu cuộc chiến đấu của dân tộc đầy những hy sinh, những khổ đau... Ta đã quên ý Mác: ngay sự ngu dốt cũng gây nhiều bi kịch. Mà sự dốt nát thì đâu phải là chuyện con người có thể thanh toán một lần là xong. Đó là chuyện đồng hành cùng nhân loại, để cho con người đi từ chỗ nhiều đến ít dần đi sự ngu dốt, ít dần đi chứ không bao giờ hết. Những điều cần phải biết trên hành trang đời người05/03/2010 09:02' AM Trên đường đời, ta có biết và biết đúng những kiến thức cần phải biết, ta mới có cơ sở để làm, làm đúng và làm tốt những việc cần phải làm. Có như vậy ta mới có cơ sở để tránh xa ba cái ngu dốt ở đời và tiệm cận với con người thật sự khôn ngoan. Trong các điều kiện cần phải biết, có điều chỉ cần học một câu cũng tạm đủ, có điều phải học cả chục năm. Bể học không bờ, siêng năng là bến, có học mới nên khôn, mới nên NGƯỜI. Dân chủ và dân trí03/03/2010 12:41' PM Ngày nay, hai từ "dân chủ" đang được nhắc đến nhiều trong xã hội. Không ít người nghĩ dân chủ là sự thoải mái đóng góp ý kiến, bàn bạc của bất kỳ người dân nào. Trí tuệ của tập thể, của cộng đồng là cần thiết song nói như Lênin: "Chân lý không phải bao giờ cũng thuộc về số đông". Không thể có dân chủ đứng một mình mà đi kèm theo nó phải là dân trí để thành một đôi chân bước trên đường dài, vượt qua những khó khăn, cản trở phía trước. Chủ nghĩa xã hội trên nền tảng dân chủ26/02/2010 04:20' PM Hơn 50 năm nay, cụm từ “chủ nghĩa xã hội” đã trở nên quen thuộc với đông đảo nhân dân ta. Trong quá trình đổi mới và phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhận thức về chủ nghĩa xã hội đã có những thay đổi quan trọng, song chưa phải mọi vấn đề đã được giải đáp rõ ràng, phù hợp với cuộc sống thực tế. Minh triết Tam Giáo trong văn hóa Việt23/02/2010 04:07' PM Thời nào cũng vậy, nội lực mạnh mẽ trong đời sống tinh thần và hoạt động xã hội, tinh thần tự xét mình và tự giác cao, bản lĩnh độc lập và tinh thần cầu thị trong sự xem xét và phán xét riêng, coi trọng dư luận của quần chúng nhưng không bị ràng buộc bởi bất cứ dư luận nào..., những đức tính này thường là được thiên hạ quý trọng, ở đâu cũng vậy thôi, là người hẳn hoi không thể thiếu những đức tính nói trên. 12 con giáp gốc Việt13/02/2010 10:32' AM Xưa nay như người ta vẫn lầm lẫn nhầm tưởng rằng 12 con giáp có xuất xứ từ Trung Hoa. Tuy nhiên, mới đây trong một công trình nghiên cứu về ngôn ngữ Việt cổ- nhà nghiên cứu ngôn ngữ học Nguyễn Cung Thông phát hiện ra nguồn gốc 12 con giáp có xuất xứ từ Việt Nam. Hãy suy nghĩ như một triết gia và làm như một người thợ06/01/2010 09:28' AM Anh Giản Tư Trung - Hiệu trưởng Trường Doanh nhân PACE - người đang tâm huyết và mải mê với các dự án giáo dục của mình, cùng hy vọng nâng cao doanh trí và dân trí, đã có cuộc trò chuyện với SVVN về cách đào tạo hiện nay ở các trường ĐH ở VN. Hình thái châu Á (phương thức sản xuất kiểu châu Á) và chủ nghĩa xã hội30/12/2009 04:10' PM Sách Lịch sử kinh tế và các học thuyết kinh tế được Igor Nikolaevich Kovalev trình bày theo phong cách mới, trong đó tác giả sắp xếp kiến thức về lịch sử kinh tế học một cách hệ thống, liên kết phương diện xã hội nhân văn và phân tích toán học với chuyển biến lịch sử. Trong sách này, tác giả dành phần lớn phân tích giai đoạn phát triển kinh tế xã hội nước Nga xô-viết dưới ảnh hưởng trực tiếp của chủ nghĩa Marx. Bài viết dưới đây được trích dịch từ đề mục: “Chủ nghĩa Marx như một mô hình ngôi nhà thế giới về kinh tế”, có thể cung cấp thông tin hữu ích cho những người quan tâm đến chủ nghĩa Marx. |
