Làm gì khi đất nước còn nghèo?

05:00 CH @ Thứ Tư - 18 Tháng Năm, 2016

Đất nước còn nghèo, vậy mà đáng lẽ phải đồng tâm, hiệp lực giúp cho đất nước giàu mạnh, thì nhiều người trong chúng ta lại thực hành những lựa chọn văn hóa không tương ứng với điều kiện kinh tế của đất nước mình. Nhậu nhẹt đang trở thành một thứ quốc nạn mà nếu thừa nhận, nhiều nhà chức trách cũng phải bóp mồm, bóp miệng.

Hội hè đình đám đã và đang trở thành một xu hướng tiêu tiền hợp pháp, vì người ta nhân danh văn hóa, nhân danh truyền thống, nhân danh tấm lòng đối với tổ tiên, thì làm sao có thể bác bỏ. Nhầm lẫn khái niệm và ước mơ... kỷ lục, dăm năm trở lại đây, một số địa phương thi nhau làm hồ sơ đăng ký di sản văn hóa với UNESCO.

Để làm hồ sơ, không ít kinh phí đã được chi ra, không ít hội thảo đã được tổ chức. Đón cái bằng chứng nhận về treo ở nơi trang trọng, để thi thoảng nhà chức trách ngắm nghía hoặc khoe với quan khách, còn dân bản địa, liệu có bao nhiêu người hào hứng? Nhưng "một miếng giữa thế giới" chắc phải hơn "một sàng trong nước"?! Và vì thế, trên báo Tuổi trẻ ngày 26/4/2010, nhà văn Nguyên Ngọc đã nói: "Tình trạng đó thật sự là một tấn bi hài kịch".

Nó thậm chí còn có thể kéo những người đứng đắn ra xa khỏi các hoạt động văn hóa vốn dĩ rất đáng được coi trọng, chỉ vì nó được nhắc đến quá nhiều bằng các danh hiệu và các kỷ lục đến mức phản cảm. Nó cào bằng các giá trị và đến một lúc sẽ khiến lớp trẻ không còn biết tin vào thang giá trị nào".

Còn TS Nguyễn Văn Huy nhận xét: "Do công việc, tôi phải đi khá nhiều nước trên thế giới và chưa thấy ở đâu người ta lại "mê" được UNESCO công nhận như ở Việt Nam... Nguyên nhân của tình trạng cười ra nước mắt này có thể kể ra rất nhiều, nhưng theo tôi, nhà lãnh đạo đã không đủ quan tâm hay kiến thức cần thiết để có nhận thức chính xác: đâu là những giá trị thật cần được bảo vệ, đâu là những hoạt động mang tính hình thức, đâu là những giá trị mà chúng ta có thể sánh vai với thế giới...

Minh họa: Lê Phương

Khi nào các vị lãnh đạo văn hóa và cả xã hội không còn bị hấp dẫn bởi những cái "nhất", cái "vĩ đại", cái "kỳ vĩ"... mà nhìn xuống những gì nhỏ nhất đang vận động xung quanh mình, khi đó văn hóa và những giá trị cũ cũng như mới của nó mới được thừa nhận và hấp dẫn như chúng ta mong muốn". Rồi tượng đài lớn nhỏ dựng lên khắp trong Nam ngoài Bắc.

Tượng đài để nhớ, để tri ân, để lưu hình thiên cổ cũng tốt thôi. Nhưng sau cái ngày rầm rộ vận chuyển tượng đài lên Điện Biên Phủ, cả nước hân hoan vì một công trình lịch sử - văn hóa để tưởng nhớ các anh hùng đã ngã xuống vì dân tộc, đứng sừng sững trên đồi D1, thì ngay sau đó, cả nước lại kinh hoàng và thất vọng vì công trình mang trong đó niềm tự hào của bao nhiêu con người, hóa ra là đồ "dỏm", là nơi người ta xài ngón bán thầu và rút ruột. Vì ích kỷ, người ta không đếm xỉa tới niềm tin của đồng bào, tới phẩm giá dân tộc. Đó là biểu hiện của cái gì, nếu không phải là biểu hiện của khủng hoảng lựa chọn văn hóa?

Cho nên, không có gì ngạc nhiên nếu phải chứng kiến nghịch lý bi hài giữa các công sở nguy nga, tòa ngang dãy dọc, có dãy chậu cây cảnh giá bạc triệu, có máy điều hòa chạy ù ù, có những bộ bàn ghế giá cả ngang ngửa với tài sản của một gia đình thu nhập thấp,... với các chỉ tiêu, các khẩu hiệu, với những cánh tay chém gió, với những lời có cánh về xóa đói giảm nghèo.

Và hình như đã và đang diễn ra sự vận hành ngược chiều giữa các câu khẩu hiệu, những quy định với thực tế cuộc sống? Như việc thực hiện Quy chế thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 21/12/2001 chẳng hạn.

Trước sự quá đà của xã hội trong hoạt động này, Quy chế được ban hành, một cuộc vận động được triển khai. Quy chế ghi rõ: "Cán bộ, công chức, viên chức trong các cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp, công ty của Nhà nước; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, chiến sĩ trong các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang (Quân đội nhân dân và Công an nhân dân) phải gương mẫu thực hiện và có trách nhiệm vận động gia đình, cộng đồng dân cư thực hiện Quy chế này".

Và rồi, ngay sau khi Quy chế có hiệu lực, một cán bộ cao cấp của ngành văn hóa đã rầm rộ tổ chức đám cưới cho con trai với hàng nghìn thực khách ngay tại Trung tâm Triển lãm Giảng Võ - Hà Nội. Sau gần chục năm, xem ra việc tổ chức đám cưới ngày càng tốn kém, phiền hà, và mùa cưới trở thành nỗi lo lắng cho các cá nhân và gia đình có thu nhập thấp. Còn các lễ hội thì ngày càng lãng phí, rùm beng, ngày càng gây bức xúc cho dư luận.

Tương tự như thế, ai có điều kiện quan sát hội nghị tổng kết một năm thực hiện cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam, rất có thể sẽ đặt câu hỏi: Không biết chính các vị đại biểu đến dự Hội nghị đã ưu tiên sử dụng bao nhiêu phần trăm hàng Việt Nam?. Bởi có thể chứng kiến ở hội nghị, nhiều vị đại biểu áo quần hàng hiệu, xách túi đồ hiệu, nếu không đi xe Mercedes, Toyota,... thì cũng cưỡi xe máy mang nhãn hiệu nước ngoài... (!).

Vài chục năm nay, đa số cá nhân giữ vai trò lãnh đạo các cơ quan văn hóa không còn là chuyên gia hay nhà văn hóa có uy tín. Tình trạng tay ngang đưa tới những sự kiện bi hài, không chỉ trong hoạch định, tổ chức mà còn cả trong phát ngôn.

Tại một số cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa ở địa phương, tình hình còn thê thảm hơn, với một số lãnh đạo ở các cơ quan này, dường như sau khi nghe giảng và thi hết môn học về văn hóa ở trường chính trị cấp nào đó là đã giải quyết xong tri thức về văn hóa, đặc biệt là văn học - nghệ thuật (?!).

Và rồi, chỉ cần nghe vài điều họ nói, đọc mấy thứ họ viết là có thể nhận ra tri thức của họ ở mức độ nào. Thêm nữa, với các hội văn học - nghệ thuật cấp tỉnh, thì sự sinh tồn của nó chủ yếu từ nguồn kinh phí của địa phương. Các hội đoàn này rất khó có thể tự mình quyết định sự tồn tại một cách lắt lay hay hoành tráng, nhưng đó lại là nơi có khả năng tạo ra các vị quan văn nghệ, cũng lên xe xuống xe, cũng tham gia hội nghị, cũng có mặt tại cuộc họp của tỉnh, cũng được cấp huyện đón tiếp long trọng... và thi thoảng lại thấy báo chí ầm ĩ đưa tin hội này hội nọ cũng kiện tụng, đấu đá nhau tơi bời!

Bằng vào những gì đã quan sát và tiếp xúc, kẻ viết bài này muốn đặt ra câu hỏi: Tới hiện tại, phải chăng với lãnh đạo văn hóa ở một số địa phương, công tác văn hóa chỉ bó gọn trong tổ chức lễ hội quảng bá du lịch, làm hồ sơ để được công nhận di tích văn hóa, tổ chức hội diễn văn nghệ, kẻ vẽ khẩu hiệu và pano giăng khắp tỉnh lị nhân dịp một hội nghị cấp tỉnh, hay kỷ niệm một sự kiện?

Cần nói thêm, hoạt động văn hóa ở một vài địa phương còn trở thành nơi phô trương các phong trào với trống giong cờ mở; thậm chí là lĩnh vực để một vài vị quan đầu tỉnh trổ tài thơ ca với dăm ba văn bản mà nếu coi đó là thơ, thì thật sự đã xúc phạm nàng thơ. Vậy mà vẫn có vị vác phứa thơ ra đọc vang vang trước công chúng.

Vậy mà cũng có nhạc sĩ hàng tỉnh hăng hái phổ nhạc, mời ca sĩ ở trung ương về biểu diễn và ghi hình, in VCD biếu tứ tung; rồi phát trên đài phát thanh - truyền hình địa phương cho công chúng cả tỉnh cùng thưởng thức(?!). Hay tại một vài hội nghị, họ buộc đại biểu phải ngồi nghe qua loa phát thanh, hay "điểm tâm" qua chương trình văn nghệ trước giờ khai mạc.

Thường thì, sau khi tiết mục văn nghệ gắn tên lãnh đạo trình diễn xong, lập tức có một số vị vội vàng chạy đến vừa xun xoe bắt tay, vừa khen nức nở. Nhìn vẻ hân hoan của vị lãnh đạo đầu tỉnh kiêm nghệ sĩ cuối xã mà buồn. Có làm ra hàng nghìn tác phẩm như thế, họ vẫn không bao giờ có được danh hiệu nghệ sĩ, đừng vì thói hoang tưởng, thú chơi riêng của mình mà lại làm khổ người khác.

Nên, tại tỉnh nọ, nhân Ngày Thơ Việt Nam, người ta long trọng tổ chức đêm thơ của chủ tịch tỉnh, nhưng hầu như văn nghệ sĩ trong tỉnh không tới dự. Nên, một nhà thơ - nhạc sĩ mới có cơ hội tán thối, bốc thơm: "Nhiều người đã từng nghe bài thơ của ông PXĐ (chủ tịch một tỉnh ở miền Bắc - NH) nhưng khi nghe nó được chắp cánh bằng âm nhạc Đỗ Hồng Quân thì đã rưng rưng xúc động và đón nhận chân thành. Có gì linh ứng giữa những người đã khuất với tác giả thơ, tác giả nhạc cùng anh em nghệ sĩ biểu diễn khiến cho tác phẩm ngay lập tức đã xác định được tầm vóc của nó".

Thế nên, văn hóa dân gian ở tỉnh nọ mới có giai thoại về lãnh đạo cơ quan văn hóa cấp tỉnh hỏi nhạc sĩ cấp dưới: "Bài hát của tớ, cậu viết xong chưa?".

Khoảng chục năm trở lại đây, xem chừng đa số "chiến lược gia" của văn hóa đất nước nếu không già lụ khụ thì cũng đã quá tuổi về hưu, đặc biệt là uy tín xã hội - nghề nghiệp của nhiều người không cao; còn người trẻ, tuổi dưới 50, thì rất hiếm.

Đến dự các hội nghị, hội thảo về văn học nghệ thuật nói riêng, về văn hóa nói chung, tìm hiểu thành viên một số công trình nghiên cứu có tính chiến lược về văn hóa, đều thấy nhan nhản "chiến lược gia" râu tóc bạc phơ. Ở đâu cũng gặp từng ấy gương mặt, ra Bắc vào Nam, và đa số thường quả quyết những điều không mới, nhưng lại luôn tỏ vẻ quan trọng.

Họ yêu cầu văn hóa phải thế này, văn hóa phải thế kia. Họ phê phán lớp trẻ sa sút phẩm chất văn hóa, họ lên án tác phẩm này sex, tác phẩm kia xuyên tạc lịch sử,... nhưng họ lại hoàn toàn im lặng hơi lặng tiếng khi có người "tụt quần" theo đúng nghĩa đen của động từ này để trình diễn tác phẩm wc.đọc, hoặc trút bỏ xiêm áo để làm ra tác phẩm được gọi là Bay lên. Họ im lặng vì không theo dõi nên không biết? Vì biết nhưng không có gì để nói?

Hàng chục năm rồi, họ bàn bạc, họ phê phán, họ khẳng định, họ đề xuất những điều to tát, mà không biết tại sao văn hóa lại cứ đi theo đường của nó, bất chấp việc họ được cấp tiền tỷ để thực hiện những đề tài, trong đó chứa đựng vô số kiến nghị mà nếu làm theo lời họ, thì văn hóa sẽ đi về đâu?

Thiết nghĩ, nếu họ thật sự tài năng, thì tài năng ấy đã phát tiết từ lâu, đâu chờ đến ngày họ lẩy bẩy bước xuống ôtô, nặng nhọc leo từng bậc cầu thang lên hội trường dự hội thảo, thì tài năng mới phát tiết. Mô tả và bình luận như vậy, có thể hơi nặng lời, nhưng đó là sự thật. Và nếu muốn văn hóa đất nước phát triển, nên thừa nhận sự thật ấy.

Để từ đó tìm ra phương cách huy động mọi người Việt Nam yêu văn hóa dân tộc, gắn bó, tự hào về văn hóa dân tộc, sẵn sàng đóng góp nhiệt tâm, công sức, trí tuệ để phát triển văn hóa. Những người như thế vẫn còn rất nhiều trong cuộc sống của chúng ta.

Vì mọi người Việt Nam chân chính, ai cũng yêu đất nước mình, ai cũng thấy tâm hồn và lòng tự trọng bị tổn thương khi văn hóa dân tộc lâm vào tình trạng khủng hoảng. Vấn đề là hãy tôn trọng, hãy tin cậy, lắng nghe họ. Và tỉnh táo trước ý kiến của những chuyên gia "hữu danh vô thực", hoặc cẩn trọng trước kết luận của các công trình nghiên cứu văn hóa thiếu giá trị thực tiễn

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Nghèo khó nghĩa là muốn làm gì thì làm?

    13/05/2016Vương Trí NhànThương người cũng phải có cách thương hợp lý, nếu không lòng tốt của chúng ta chỉ gây thêm tác hại. Đó là chuyện những người bán hàng theo lối bán lấy được.
    Đến thăm một vùng đất mới, người ta không thể ngồi mãi trong khách sạn mà phải lang thang ra phố. Nhưng người nước ngoài đến với các đô thị ở ta gần đây kêu trời vì chuyện trên đường họ bị mấy thanh niên chạy theo ép mua bản đồ hoặc các thứ quà lưu niệm lặt vặt...
  • Sự giàu có và nghèo đói của các quốc gia

    02/03/2016Charles WheelanChúng ta có thể lạc quan về sự phát triển của các quốc gia trên thế giới, vì xét trên lý thuyết, các nước nghèo có thể thu hẹp khoảng cách với các quốc gia giàu khi vay mượn các tiến bộ của họ. Khi một công nghệ được phát minh, nó có thể được san sẻ với các nước nghèo với chi phí gần như bằng không. Do đó, người dân Ghana không cần phát minh ra máy tính cá nhân mới được hưởng lợi từ sự ra đời của nó, họ chỉ cần biết cách sử dụng nó mà thôi.
  • Tham nhũng - nguồn gốc của nghèo đói trên thế giới

    04/05/2015Nhật VyHơn 2/3 thế giới nằm dưới mức trung bình trong danh sách điều tra về độ trong sạch vừa được Tổ chức Minh bạch quốc tế (TI) công bố hôm nay cho thấy mức độ tham nhũng đang nguy cấp đến mức nào...
  • Người ta nghèo đi có thể là vì tiền

    12/04/2015Nguyễn Tất ThịnhĐã từ rất lâu người ta biết rằng Tiền là cực kì quan trọng, là thước đo của giá trị trong sự trao đổi của thị trường, dường như là cái có thể mua được mọi thứ đến cả Tiên cả Phật, làm người ta mạnh bạo lên…
  • Người nghèo, chó dữ và những ông chủ giàu

    13/11/2014TS. Phạm Duy NghĩaSuy nghĩ từ vụ chó bécgiê cắn chết một phụ nữ đi mót cà phê ở Buôn Ma Thuột...
  • Giàu và nghèo

    15/12/2010Đ.H.L...xét về quan điểm thực tiễn, đa số con người ta kể từ khi nhận thức được tầm quan trọng của vật chất cho đến khi chính chúng ta.trở thành một loại vật chất tổng hợp, đều nhắc nhỏm và chú trọng hai từ giàu - nghèo. Thật lòng ai chẳng muốn giàu hay nói đúng hơn là ham giàu, bởi giàu sẽ sang và miệng kẻ sang bao giờ cũng đầy gang thép...
  • Một kiểu xóa đói giảm nghèo mới

    15/12/2010Thanh ThảoTheo GS-TS Nguyễn Trường Tiến "bây giờ người đảng viên phải biết xóa đói về thông tin, trí tuệ, xóa nghèo về nhân cách và đạo đức làm người". Thật là một kiểu xóa đói giảm nghèo mới, xóa đói giảm nghèo cho cả những người tưởng rằng mình đã giàu, đã no đủ về vật chất...
  • Thể chế lạc hậu và căn bệnh thành tích

    24/09/2010Nguyễn Trần BạtChúng ta đều biết rằng, theo logic thông thường, một thể chế tốt sẽ tạo ra thành tích và một thể chế bất hợp lý sẽ không tạo ra thành tích. Tuy nhiên, trên thực tế, một số thể chế bất hợp lý vẫn tạo ra thành tích. Tại sao lại có hiện tượng như vậy?
  • Có chút vốn văn tôi mới thấy mình nghèo

    05/01/2010Thanh Thuận (thực hiện)“Nhà văn nông dân” Ngô phan Lưu được làng văn cả nước biết đến khi ông đoạt giải nhất cuộc thi truyện ngắn của báo Văn Nghệ năm 2007. Từ đó, tác phẩm của ông xuất hiện nhiều trên báo chí. Có thể nói, sau cuộc thi, cây bút này đã chứng tỏ khả năng văn chương của mình trong lòng người đọc.
  • Thành tựu, con số và câu chuyện giảm nghèo

    09/12/2009Huỳnh PhanKhông phải chính phủ không nghĩ tới chuyện này. Hồi tháng 7.2008, thời điểm diễn ra hội nghị ban chấp hành Trung ương, trong đó có bàn về nông dân (chiếm tỷ lệ nghèo nhiều nhất), chính Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo bộ Lao động - thương binh - xã hội lập phương án điều chỉnh chuẩn nghèo, áp dụng cho giai đoạn 2009 - 2010.
  • Phát triển đất nước ta khỏi nghèo nàn lạc hậu

    20/05/2009Thu San Nguyễn Thế HùngNếu có một trường nghề dạy cho sinh viên hiểu về ba cụm từ "phát triển", "kĩ thuật" và "công nghệ" thì cơ hồ chỉ bằng những máy móc trung bình chúng ta có thể biến đổi tạo tác ra những sản phẩm có chất lượng rất cao, mà lại đạt qui mô rất lớn, số lượng rất nhiều nữa. Đó chính là phát triển nhanh và bền vững. Chứ nhất quyết không thể dùng phép đi tắt đón đầu để phát triển. Và chúng ta sẽ không những đuổi kịp mà còn sánh vai, rồi vượt lên hàng đầu nữa.
  • Loạn xạ… bệnh thành tích

    05/11/2008Sâu RómThời gian gần đây, mấy ông bạn của Róm tôi hay bảo nhau rằng thường xuyên bị “nổi da gà” khi ghé vào một số cơ quan mà phía trước có treo một tấm bảng to tướng màu xanh da trời với hàng chữ “Cơ quan đạt chuẩn văn hóa”. À, thì ra từ trước đến giờ cơ quan này… không có văn hóa nên nay “đạt chuẩn” họ mừng ra mặt
  • Thói hư tật xấu của người Việt: Bệnh thành tích, ỷ lại, thích bắt chước

    07/05/2007Vương Trí NhànCái mà ta gọi là tự trào văn học do chế độ phong kiến và chế độ thực dân để lại chỉ là những hình thái hết sức gầy còm bạc nhược. Nền văn học bình dân chưa được phát triển. Bản sắc của dân tộc luôn luôn bị bóp chẹt dưới tư tưởng bản xứ xưa kia, nghĩa là kẻ học trò của tư tưởng phong kiến Trung Hoa và sau đó là tôi đòi của chủ nghĩa thực dân Pháp.
  • Bệnh thành tích và thi đua: Thâm căn!

    14/11/2006Lê Văn TứKhi nói tới nguyên nhân những khuyết tật của nền giáo dục nước ta hiện nay, ý kiến hầu như thống nhất cho là do bệnh thành tích, hệ qủa của thi đua. Vì vậy nhiều người, trong đó có cả những nhân vật có uy tín trong ngành giáo dục như Giáo sư Hoàng Tụy, Giáo sư Văn Như Cương, đã đề nghị bãi bỏ việc thi đua trong các trường.
  • Chảy máu chất xám: Một hình thức giàu bóc lột nghèo?

    14/10/2006Minh ChiếmKhông ai nói đến hiện tượng chảy máu chất xám từ các nước công nghiệp phát triển sang các nước đang phát triển, mà chỉ có duy nhất một hình thức ngược lại. Hậu quả hiền nhiên của tình trạng này là những nước nghèo đang thiếu thốn nhân tài thì lại ngày càng thiếu thốn...
  • Về nguyên nhân của bệnh thành tích trong ngành giáo dục

    17/10/2006Nguyễn Đức DụCứ nhìn vào số người được đi học người có trình độ phổ thông, người được tốt nghiệp Đại học, rối số lượng Giáo sư, Phó Giáo sư... thì đa phần chúng ta sẽ hài lòng. Thế nhưng, nền giáo dục thông qua những gì mà chúng ta thấy, có cả cái nhìn của những người có chuyên môn cao, cho đến cái nhìn của người dân bình thường lại không mấy sáng sủa và đang rất đáng lo ngại...
  • Bệnh thành tích đã lan rộng!

    07/12/2005Ngọc MinhChạy theo thành tích đã trở thành bệnh - bệnh thành tích. Bệnh này không trực tiếp gây chết người, nhưng có thể làm "chết" một phong trào, làm "chết" sự trung thực, làm "chết" lòng tin và làm "chết" sự phát triển, gây ra tính gian dối, kiêu ngạo...
  • Tài sản của chúng ta: nỗi nhục nghèo khó!

    06/10/2005Trương Bảo ChâuTự nhận tài sản lớn nhất của mình là sự nghèo khó, thấy “nhục khủng khiếp” khi xin visa đi dự hội nghị đều nhận được câu hỏi: “Anh có tính ở lại luôn không đấy?”. Bức xúc, ray rứt… anh viết thư cho Thủ tướng để chia sẻ “nỗi nhục của thanh niên một đất nước nghèo”
  • Bệnh thành tích trong giáo dục vẫn là... bệnh nan y?

    23/08/2005Quốc Thanh - Sông Ngân64,15% - tỷ lệ tốt nghiệp THCS ở Khánh Hòa - đã gây “sóng gió” cho tỉnh này trong suốt mấy tuần qua. Nhưng từ con số này đã nói lên điều gì trong cách dạy và học hay tổ chức thi cử?
  • Tuyên chiến với bệnh thành tích: Ai cần động viên?

    18/08/2003Một câu chuyện ngoài hành lang lớp học: có một giáo viên lớp 5 đã dặn học sinh của mình: "Nếu vào phòng thi mà không làm bài được thì cứ xin đi tiểu để ra ngoài gặp thầy, thầy sẽ giúp cho...” Bé Dương, con của chị Minh, đã nhớ kỹ lời thầy dặn. Trong một buổi thi tốt nghiệp tiểu học, bé đã xin "đi tiểu” đến ba lần để gặp thầy - đang làm giám thị hành lang tại nơi bé thi. Thầy đã giúp bé ba "chiêu” và bé đã... đường hoàng tốt nghiệp tiểu học!
  • xem toàn bộ