"Kẻ sĩ thời loạn" hay thời loạn vắng kẻ sĩ?

TS. Nguyễn Thị Tịnh ThyKhoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Huế
10:49' CH - Thứ năm, 11/04/2019

Câu hỏi đó cứ vang lên trong tôi khi gấp lại trang cuối cùng tiểu thuyết “Kẻ sĩ thời loạn” của nhà văn Vũ Ngọc Tiến...

.
“Kẻ sĩ thời loạn” tái hiện bối cảnh tranh đoạt khốc liệt của nước ta vào cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX: Lê - Mạc, rồi Trịnh - Nguyễn, rồi Trịnh - Nguyễn - Tây Sơn. Thời loạn! Nhưng thời loạn đó luôn xuất hiện kẻ sĩ, rất nhiều kẻ sĩ. “Loạn thế xuất anh hùng”, xưa nay vốn vậy. Chỉ khác là anh hùng mà Vũ Ngọc Tiến chọn lựa để ký thác lý tưởng và tâm nguyện của mình là một gian hùng - “gian hùng thời loạn” Nguyễn Hữu Chỉnh.


.
Tên sách: Kẻ sĩ thời loạn
Tác giả: Vũ Ngọc Tiến
Nhà xuất bản: Phụ Nữ
Năm xuất bản: Tháng 4/2019
Số trang: 320 trang
Giá bán: 90.000 VNĐ (bìa mềm)/ 150.000 VNĐ (bìa cứng)

==> Đăng ký mua theo mobile: 0903. 205. 306, email: minhbui@chungta.com hoặc
.

.
"Bằng quận công Nguyễn Hữu Chỉnh" vốn bị coi là nhân vật xấu xa bậc nhất trong lịch sử Việt Nam thời trung đại. Mấy trăm năm qua, vết nhơ gian tà, phản trắc của ông vẫn chưa được gột rửa. Bằng cảm hứng phản tư lịch sử, Vũ Ngọc Tiến đã chiêu tuyết cho Nguyễn Hữu Chỉnh, như các nhà văn Trung Quốc từng chiêu tuyết cho Tào Tháo, Võ Tắc Thiên, Ngô Tam Quế…

Nguyễn Hữu Chỉnh trong “Kẻ sĩ thời loạn” là con người “vì dân”, dám theo đuổi lý tưởng “vì dân” đến tận cùng, bất chấp tất cả, kể cả đạo lý cương thường. Ông trở thành gian hùng thời loạn, nhưng với chất kẻ sĩ mà Vũ Ngọc Tiến tạc nên trong hình tượng của ông, Nguyễn Hữu Chỉnh có thể sẽ trở thành “năng thần thời trị”. Tiếc thay, thời thì loạn, kẻ sĩ thì không tìm thấy minh quân. Chí lớn chưa thành, ngựa ô trụy gối. Nguyễn Hữu Chỉnh chết trong phẫn uất như Hạng Vũ bên bờ Ô Giang năm xưa, anh hùng để hận đến nghìn năm.

Bằng một cuộc lật đổ ngoạn mục, Vũ Ngọc Tiến đã mang lại cho người đọc một Nguyễn Hữu Chỉnh khác hoàn toàn với thiên kiến, định kiến lịch sử mấy trăm năm nay gán kết cho ông. Cuộc lật đổ đó không chỉ làm mới lại nhân vật lịch sử, mà quan trọng hơn, là tư duy lại lịch sử, DÁM NGHĨ KHÁC VỀ LỊCH SỬ. Vì thế, nhân vật chính Nguyễn Hữu Chỉnh chiếm đến 9 trong 12 chương của cốt truyện còn là cái cớ để tác giả triển khai một luận đề tư tưởng khác liên quan đến lịch sử Việt Nam hiện đại.

Lịch sử hiện đại được thể hiện qua góc nhìn đời tư - thế sự. Nghĩa là qua cuộc đời và lịch sử gia tộc của người kể chuyện Nguyễn Duy Thiện, ta thấy được lịch sử đất nước. Là trí thức, dũng cảm chống tiêu cực và bị hãm hại đến mức biến thành bệnh nhân tâm thần, Duy Thiện đã viết lại trang sử về ông tổ Nguyễn Hữu Chỉnh của mình trong những tháng ngày bị biệt giam ở bệnh viện tâm thần.

.

Kết cấu truyện lồng truyện đã khiến cho thời loạn trong “Kẻ sĩ thời loạn” không chỉ dừng ở thế kỷ 19, mà kéo dài đến suốt thế kỷ XX, sang thế kỷ XXI. Thời loạn của những năm tháng này là một Việt Nam chia cắt; là những gia đình trí thức, tư sản bị vùi dập, hãm hại, chia lìa; là tham nhũng, lũng đoạn, biến thái và tha hóa của cán bộ… Tất cả đều tươi mới, nỗi đau vẫn còn tươi mới, chỉ là người ta cố dìm sâu hoặc cố lướt qua nó thôi. Thời Lê mạt rất cần kẻ sĩ và không thiếu kẻ sĩ. Thời hiện đại càng cần kẻ sĩ, nhưng kẻ sĩ ở đâu?


Nhà văn Vũ Ngọc Tiến

Nhan đề của tiểu thuyết đầy tính ẩn dụ, gợi lên niềm đau đớn, trăn trở cho quá khứ và tương lai dân tộc. Kết cấu song tuyến sáng rõ, dễ tiếp nhận cho dù chuyện xưa hay chuyện nay đều lắm sự kiện, nhiều uẩn khúc. Văn phong chừng mực, hiền hòa, trau chuốt, Vũ Ngọc Tiến viết về nỗi đau một cách nhẹ nhàng, không quằn quại dữ dội, nhưng sâu, sâu lắm. Đó là nỗi đau chắt ra từ vận mệnh của dân tộc, của gia tộc có những kẻ sĩ đã bị lịch sử quăng quật, dập vùi, và của cả chính bản thân người sáng tác.

.

Giữa bao điều dang dở của hiện thực lịch sử và hiện thực đời người, cái kết ngọt ngào của tác phẩm sao bấp bênh quá. Bởi nhân vật nữ chính Hoàng Lan đã làm Bao Thanh Thiên cho gia đình, cho người yêu và bè bạn nhờ chính tiền muôn bạc vạn từ trên trời rơi xuống chứ không phải nhờ hệ thống chính trị minh bạch và công bằng được điều khiển bởi các kẻ sĩ đích thực.

.

Vì thế, THỜI LOẠN VẮNG KẺ SĨ vẫn là điều khiến ta day dứt khi đọc xong tác phẩm này.

CON ĐƯỜNG CỦA KẺ SĨ

(Lê Hoài Nguyên)

Sau tiểu thuyết Quỷ vương xuất bản 2016 Vũ Ngọc Tiến lại vừa hoàn thành bản thảo cuốn tiểu thuyết mới Kẻ sĩ thời loạn.

Vẫn trung thành với đề tài người trí thức trong cuộc chiến chống tham nhũng- tiêu cực của xã hội hiện tại, Vũ Ngọc Tiến cũng trung thành với thủ pháp lấy tấm gương lịch sử để soi vào hôm nay. Nếu như ở Quỷ Vương, lịch sử là phần cuối suy thoái của nhà Lê sơ và phần đầu nhà Mạc thì trong Kẻ sĩ thời loạn là phần cuối của nhà Lê Trung hưng và phần khởi đầu của nhà Tây Sơn. Nhân vật trí thức hiện tại thì vẫn gồm cả người có nghĩa khí dám đấu tranh chống tiêu cực và kẻ có học lọt được vào bộ máy quyền lực. Cuộc đấu tranh sinh tử giữa hai loại người này được soi chiếu bởi những tia sáng từ quá khứ, vừa là sự đối chứng vừa là lời cảnh tỉnh nhắc nhở cho sự tồn tại của nhân vật hiện tại. Ở Quỷ Vương là nhà nghiên cứu sử học Bùi Hiếu Dân và tiền kiếp - nho sinh Bùi Phụng. Ở Kẻ sĩ thời loạn thì là Tiến sỹ Nguyễn Duy Thiện và Quận công Nguyễn Hữu Chỉnh, vị tổ phụ của anh.


Tiểu thuyết Kẻ Sĩ Thời Loạn

Kẻ sĩ thời loạn vẫn là kiểu tiểu thuyết hai trong một. Trong cốt chính cuộc đấu trí với bộ máy lãnh đạo tỉnh H để giải cứu nhân vật Tiến sĩ Nguyễn Duy Thiện khỏi Bệnh viện tâm thần là cốt truyện về cuộc đời Quận công Nguyễn Hữu Chỉnh do chính hậu duệ của ông viết lại.

Chọn Nguyễn Hữu Chỉnh làm một nhân vật đối chứng với nhân vật chính, Vũ Ngọc Tiến muốn gửi gắm vào đấy niềm tâm sự của mình về thái độ của kẻ sỹ trước thời cuộc nhưng ở đây là thời cuộc điển hình vì nó đang là thời mạt, đổ đốn, suy thoái, cần phải dọn dẹp cho thời cuộc mới xuất hiện. Đứng trước thời cuộc ấy tức là phần cuối triều Lê – Trịnh kẻ sĩ phài làm gì ? Nguyễn Hữu Chỉnh đã bỏ vào Nam theo quân Tây Sơn, giúp Tây Sơn và góp mưu cao đắc lực tiêu diệt triều đình Lê - Trịnh. Nhưng Nguyễn Hữu Chỉnh đã để lại cho hậu thế bài học sâu sắc về sự thất bại. Một nho sĩ có tài năng, dũng khí, sức mạnh như ông đã chiếm được đỉnh cao danh vọng, quyền lực mà cuối cùng lại trở thành nạn nhân của quyền lực, thảm bại vì quyền lực. Ông để lại nhiều tai tiếng, hiểu lầm trong dân gian và lịch sử nhưng tác giả Kẻ sĩ thời loạn đã đã làm được việc chiêu tuyết, gột rửa được phần nào oan ức cho ông.

.

.
Bài học của cuộc đời Nguyễn Hữu Chỉnh không phải không có ích cho hậu thế. Người cháu nội của ông, các bạn của anh, những trí thức của thời hiện đại, những lứa hậu duệ tiếp theo đã được tiếp thu từ ông trí tuệ nhận thức thời cuộc, dũng khí, mưu mẹo để chiến đấu với chiến tuyến bên kia là những đồng trí thức với họ nhưng lợi dụng quyền lực để tham những và tiêu diệt người trung thực.

Trong những người bạn trí thức viết văn của tôi Vũ Ngọc Tiến là người có trách nhiệm cao với sứ mệnh ngòi bút của mình. Anh không né tránh sự thực lịch sử và những vấn đề gay cấn nhất của xã hội hiện tại, mà nóng bỏng nhất là tình trạng trí thức bị tha hóa vì quyền lực cả về mặt nhận thức cũng như hoạt động cầm quyền.

Văn chương của Vũ Ngọc Tiến, với sự trung thực, giản dị, rõ ràng của nó có sức thu hút, lay động chúng ta. Nó soi sáng con đường của kẻ sĩ trong truyền thống lịch sử dân tộc. Nó thức tỉnh lương tri. Nó tiếp thêm sức mạnh cho kẻ sĩ hậu thế trong hành trình đi tìm bản thể dân tộc, sức mạnh của đất nước.
Một ngòi bút làm được điều ấy là đáng quý.

Tháng cuối năm 2017

.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,