Khởi đầu xây dựng một Thế giới quan mới

Bùi Quang Minh (minhbui@hanoisoftware.com)
03:51' CH - Thứ bảy, 26/04/2003

Những câu hỏi triết lý vĩnh cửu được mỗi thời đại trả lời bằng kiến thức khoa học và công nghệ của thời mình. Khoa học công nghệ đương đại sẽ cung cấp tư liệu mới, phương pháp tư duy mới làm cơ sở cho việc xây dựng “lâu đài” triết học của thế kỷ 21 định hướng cho con người hiện đại rõ ràng và đúng đắn hơn.

Sau thế kỷ 19, triết học với ưu thế dựa trên nền tảng khoa học tin cậy đã dần thay thế Tôn giáo như một nguồn tài nguyên chính để hợp nhất kiến thức. Với kiến thức vật lý học, thiên văn học, khoa học tự nhiên là nền tảng của văn hoá chung loài người thời ấy, còn thế giới quan đúng đắn, đỉnh cao của thời đại chính là những tư tưởng của dòng triết học duy vật.

Sang thế kỷ 20, cảnh quan tư duy khoa học cơ giới – chính xác trong khoa học đã dần dần đổi sang cách tiếp cận mới là cảnh quan tư duy tổng thể - hệ thống. Nó đem đến một khả năng hợp nhất một cách toàn diện, nghiêm túc nền khoa học. Khoa học hệ thống và điều khiển học đã lớn mạnh, đạt được nhiều thành công kỳ diệu và trở thành một nền tảng căn bản cho văn hoá chung của nhân loại. Giáo sư Göldner Klaus, viện trưởng viện triết học Đức, đã viết về ngành Khoa học hệ thống-Điều khiển học như sau: “Điều khiển học nghiên cứu các hệ thống động, chính xác hơn, một lớp nhất định các hệ thống vật chất động. Tính chất quan trọng của hệ điều khiển học là chúng giữ được sự cố định tương đối, bất chấp ảnh hưởng của môi trường. Lý thuyết điều khiển học vạch ra các quy luật tổng quát về điều khiển và điều chỉnh các hệ sinh học, kỹ thuật và xã hội. Nhưng mặc dù có tính chất phổ cập, đối với triết học thì điều khiển học vẫn chỉ là một ngành khoa học cá biệt”. Tuy khoa học hệ thống – điều khiển học là một ngành khoa học riêng nhưng sự phát triển của chúng hứa hẹn sẽ làm nên một điều tương tự như việc vật lý học trước kia đã làm đổi thay các quan điểm triết học. Năm 1963, Göldner Klaus đã tiêu đoán trước về điều này như sau: “Điều khiển học đang đẻ ra những tư tưởng mới của triết học”.

Mỗi môn khoa học có góc nhìn thế giới từ góc nhìn của riêng mình. Điều khiển học là ngành khoa học với nghĩa rộng lớn do Norbert Wiener đề xướng - chọn đối tượng nghiên cứu cho mình là những quá trình điều khiển, truyền thông và tổ chức. Nó bổ sung cách nhìn thế giới cho các nhà vật lý - làm "mềm hoá" cách nhìn của họ. Nhà vật lý thường chú ý nhiều đến những phần hữu hình - phần cứng của thế giới, còn những nhà điều khiển học lại quan tâm nhiều đến những phần vô hình của vật chất - phần điều khiển hay còn gọi là phần mềm.

Những ý tưởng của điều khiển học hứa hẹn giúp các triết gia đổi mới về cơ bản cách nhìn nhận nhiều vấn đề chủ chốt của thế giới quan, đặc biệt là các vấn đề:

1) Bản chất của thế giới là gì?

2) Bản chất của hoạt động tinh thần, ngôn ngữ và văn hoá là gì?

3) Con người đang và sẽ đi tới đâu?

4) Kiến thức là gì?

5) Thế nào là thiện/ác và giá trị sâu sắc nhất của con người là gì?

Tiêu chuẩn cơ bản cho Thế giới quan mới

Năm 1936, Max Planck, nhà vật lý sáng lập cơ học lượng tử đã viết: “Khoa học... có nghĩa là một sự cố gắng không mệt mỏi và một sự phát triển tiến bộ liên tục nhằm hướng tới một mục tiêu mà trực giác thơ mộng có thể nắm bắt được nhưng trí tuệ không bao giờ có thể hiểu thấu hoàn toàn”.

Cái phức tạp, đa dạng và cực kỳ phong phú của thiên nhiên và cuộc sống, trước khi được nhận thức bằng khoa học đã được con người cảm nhận qua trực giác và thể hiện bằng ngôn ngữ của thơ ca, âm nhạc, hội hoạ của nghệ thuật.

Và giờ đây, sau mấy thế kỷ khoa học phát triển như một công cụ chủ yếu của nhận thức thế giới, chúng ta đã có được một nền khoa học có tiềm năng bao quát được thêm những chân trời nhận thức mới.

Thế giới quan mới của thế kỷ 21 cần phải tích hợp tất cả các lĩnh vực khác nhau của tri thức con người và kinh nghiệm hoạt động, cung cấp được khả năng nhận thức và tác động sát với bản chất thực tiễn hơn.

Vì vậy, nó phải bao gồm các nguyên lý riêng của nhiều loại hệ thống đa dạng, hiểu biết của các chuyên ngành khoa học riêng, mô tả đúng đắn các dạng tổ chức vật chất đa dạng.

Thế giới quan mới cần phải phù hợp với sự đa dạng, phức tạp của các hệ thống, tính mở, sự tiến hoá và tương tác giữa các hệ thống. Để có một sự tích hợp thành tựu đa ngành trọn vẹn, "thế giới quan" mới cần phải đầy đủ, rõ ràng, tránh mâu thuẫn, hoặc lẫn lộn, nhập nhằng.

Thế giới quan mới cần phải hình thành trên cơ sở triết học duy vật Marx-Lenin và xác nhận tính đúng đắn của triết học ấy. Tất cả phương pháp luận và kết luận của nó đều kế thừa và phát triển những tinh hoa của thế giới quan duy vật.

Thế giới quan mới cần cung cấp câu trả lời tốt nhất tới những vấn đề cơ bản của Triết học:

- bản thể học (lý thuyết của xuất hiện và tồn tại của thế giới),

- nhận thức luận (lý thuyết về việc chúng ta có thể biết thế giới quanh ta ra sao),

- luân lý học (hệ thống những giá trị, mục đích và quy tắc có thể hướng dẫn chúng ta trong mọi hoạt động)

Nó phải có mức trừu tượng cao để mô tả được mọi vấn đề cụ thể, hỗ trợ được việc phân tích và giải quyết những vấn đề thuộc bất kỳ chuyên ngành nào, gắn với bất kỳ kiểu hệ thống nào. Cần đưa ra bộ khung rỗng làm mẫu hình chung và gợi ý cho các giả thuyết. Điều này đạt được không có nghĩa là hình thức hoá thế giới một cách hoàn toàn như toán học. Khung tư duy phải cung cấp nhiều mức nội dung trung gian giữa trừu tượng đến cụ thể, từ mọi tình huống tổng quát đến ngữ cảnh đa dạng.

Tham vọng hợp nhất khoa học trong quá khứ

Điều tương tự nêu ra ở đây đối với khoa học, cũng đã từng xuất hiện cuối thế kỷ 19 trong một chuyên ngành riêng là toán học.

Toán học đã có những lĩnh vực ứng dụng rất đa dạng và thành công: hình học, số học, đại số, lượng giác... Tuy nhiên, toán học chưa có khung lý thuyết về đối tượng chung cho các lĩnh vực riêng: mục đích, những tiên đề, những quy tắc, ký pháp, những khái niệm, định lý toán... Đa số các nhà toán học cùng cho rằng tồn tại một "Cách tư duy toán học" chung, nhưng phải chờ đến lôgic toán và lý thuyết tập hợp phát triển về sau này thì điều này mới trở nên rõ ràng. Trước đó khi lý thuyết lôgic hình thức đã ra đời thì ngành toán vẫn chưa có sự nhất quán, còn đầy rẫy những nghịch lý, mâu thuẫn và thiếu sự gắn kết các lĩnh vực riêng.

Tới khi tác phẩm "Những nguyên lý của tư duy toán học" của Whitehead và Russell ra đời thì các nhà toán học mới có một khung lý thuyết chung đầy đủ, chắc chắn và rõ ràng. Cái mới lạ trong công việc của hai ông là họ đã áp dụng chính những phương pháp toán học xây dựng nền tảng chung cho toán học, công thức hóa những quy luật của tư duy dẫn dắt cách suy luận toán học bằng các tiên đề, định lý và chứng minh toán học. Từ đấy, những nguyên lý chung của toán học đã hình thành cơ sở cho nền “toán học hiện đại".

Khởi đầu xây dựng một Thế giới quan mới
 
ChúngTa.com @ Facebook
 
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,