“Vua hiền có Lê Thánh Tông”

Nguyễn AnhBáo Hà Nội mới
11:55' SA - Thứ tư, 19/07/2017

Cách đây gần bảy mươi năm, năm 1942, trong bài diễn ca Lịch sử nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “... Vua hiền có Lê Thánh Tông...”. Thánh Tông là miếu hiệu của Lê Tư Thành, con thứ tư, cũng là con út của vua Lê Thái Tông (1423 - 1442).

Ông còn có tên là Hạo, hiệu Thiên Nam Động chủ, sinh ngày 27 tháng Bảy năm Nhâm Tuất 1442 tại nhà ông ngoại ở mạn tây nam Quốc Tử Giám, nay là khu đất chùa Huy Văn, Hà Nội. Sau khi vua Lê Huy Tông bị hãm hại, rồi Lê Nghi Dân bị lật đổ, Lê Thánh Tông được lên ngôi vua, khi mới 18 tuổi. Ông trị vì 38 năm với hai niên hiệu là Quang Thuận (1460 - 1469) và Hồng Đức (1470 - 1497), “là bậc vua anh hùng, tài lược, dù Vũ Đế nhà Hán, Thái Tông nhà Đường cũng không hơn được” (Đại Việt sử kí toàn thư).

Là người yêu dân, yeu nước tha thiết, khi ở ngôi, Lê Thánh Tông tỏ ra là một nhà tổ chức vô cùng tài giỏi, có tinh thần cải cách táo bạo và một ý chị tự cường dân tộc mạnh mẽ. Hành chính nước Đại Việt ta với 5 đạo từ Lê Thái Tổ, Lê Thánh Tông chia thành 15 đạo, rồi dổi gọi là thừa tuyên. Dười thừa tuyên là phủ, huyện, châu, tổng, xã. Hệ thống quan lại cũng được đặt lại từ trung ương xuống địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Nhờ vậy, sự quản lý lãnh thổ chặt chẽ, biên cương được bảo vệ vững chắc.Trình độ quản lý đạt đến đỉnh cao, thể hiện rõ trong việc biên vẽ bản đồ quy mô toàn quốc. Một số thư tịch cổ cho biết, từ thời Lý đã tiến hành đo đạc và biên vẽ bản đồ, rất tiếc là không còn lưu lại được đến ngày nay.

Còn bộ bản đồ thời Hồng Đức, dẫu chỉ còn lại các bản sao của các đời sau, nhưng cũng đủ để chúng ta thấy một trình độ đáng khâm phục. Hai thế kỷ sau, Alexandre de Rhode đến nước ta và đã vẽ bản đồ nước ta. Dù có được kỹ thuật đồ bản phương Tây thế kỷ XVII, A. Rhode vẫn phải chịu ảnh hưởng rất nhiều và trong chừng mực nào đó còn không bằng bản đồ thời Hồng Đức vẽ. Bản đồ của A. Rhode vẽ không đặt theo trục Bắc – Nam như bản đồ của người phương Tây, mà cũng đặt chiều đứng theo trục Tây – Đông, giống bản đồ Hồng Đức. Những việc đó cho thấy rõ, bộ bản đồ thời Hồng Đức có trình độ đồ bản đạt đến đỉnh cao của nhân loại đương thời.

Cũng dưới triều Lê Thánh Tông, các chính sách mang tính khai phóng đã được tiến hành, như mở mang đồn điền, khai khẩn đất đai, khuyến nông, nuôi dưỡng sức nước bằng việc làm tăng trưởng sức dân. Theo sách Việt sử thông giám cương mục thì, năm Hồng Đức thứ mười hai, 1481, vua Lê Thánh Tông hạ chiếu lập 13 sở đồn trong cả nước “là cốt để dồn hết sức vào việc làm ruộng cho sự tích trữ (lương thực) trong nước được dồi dào...”.

Trong 43 sở đó, vùng ven Thăng Long cũng có những sở, như Quán La Sở, Minh Cảo Sở (sau đổi gọi là Xuân Tảo Sở), bởi Sở đồn điền lập ra trên làng nào thì lấy tên làng đó mà gọi tên sở, và cũng có thể những sở đồn điền sau trở thành vùng dân cư trù phú và trở thành làng, thôn... Những việc đó đã tạo nên những thay đổi căn bản của quốc gia Đại Việt. Về quốc phòng, Lê Thánh Tông cho tổ chức quân đội lại chặt chẽ và cơ động, thường xuyên được học tập binh pháp. Và lần đầu tiên trong lịch sử nước Việt ta xuất hiện luật về quân sự, khi vua Thánh Tông cho ban hành 43 điều luật về quân đội, đưa quân đội vào một quy chế chặt chẽ và có sức chiến đấu cao. Thật đặc biệt, Lê Thánh Tông canh tân mọi mặt một cách căn bản và đặt trên nền tảng cai trị bằng luật pháp. Một đỉnh cao tiêu biểu của pháp trị thời Lê Thánh Tông là cho ban hành bộ Luật Hồng Đức. Ông đã nói với các đại thần: “Pháp luật là phép công Nhà nước, ta và các ngươi phải cùng tuân theo”. Câu nói đó thể hiện nét vĩ đại của tư tưởng Lê Thánh Tông. Bộ Luật Hồng Đức chia làm 6 quyển, gồm 13 chương với 722 điều. Nhà học giả Phan Huy Chú từng đánh giá luật pháp thời Lê: “Thật là cái mẫu mực để trị nước...”.

Đến đầu thế kỉ XIX, khi cho soạn bộ Hoàng Việt luật lệ, vua Gia Long cũng đã tham khảo và đánh giá rất cao bộ Luật Hồng Đức. Đến cuối thế kỉ XX, Đại học Ohio, nước Mỹ đã cho dịch và xuất bản bằng Anh ngữ toàn bộ văn bản cùng những khảo cứu kỹ càng bộ Luật Hồng Đức, dày 3 tập. Và, giáo sư Oliver Oldman, Chủ nhiệm khoa Luật Á Đông của Đại học Harvard đã đánh giá rất cao Luật Hồng Đức, coi đó là hệ thống luật với nhiều sự tương đương về chức năng so với những quan niệm luật pháp Tay phương cận hiện đại...”.

Thời kì Lê Thánh Tông trị vì, xã hội phát triển mọi mặt, đất nước đạt tới đỉnh cao cường thịnh, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử dân tộc với những giá trị văn hóa xã hội vô cùng to lớn: Hồng Đức thiên hạ bản đồ, Hồng Đức hình luật, Thiên Nam dư hạ tập, Hồng Đức quốc âm thi tập... Ông là người cho khở dựng Bia Tiến sĩ ở Quốc Tử Giám, là người đầu tiên cho đặt Trường thi võ ở phía Tây kinh thành (địa điểm Giảng Võ ngày nay)... Một việc có ý nghĩa lịch sử mà ông đã làm năm 1464, là rửa oan cho Nguyễn Trãi, cho sưu tầm thơ văn Nguyễn Trãi để lưu lại cho hậu thế. Chính Lê Thánh Tông như đã tạc bia cho Nguyễn Trãi bằng câu thơ: Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo. Có thể nói, Thánh Tông đã có công lao tạo lập cho thời đại ông một nền văn hóa với diện mạo riêng, khẳng định bước phát triển mới của lịch sử văn hóa dân tộc.

Nền giáo dục khoa cử nước ta thịnh đạt đặc biệt và vai trò của tri thức được đề cao chưa có thời nào được như thời Lê Thánh Tông. Ngoài Hàn lầm viện, Quốc sử viện, Nhà Thái học, Quốc Tử giám là các cơ quan văn hóa giáo dục lớn của Nhà nước, Thánh Tông còn cho xây Kho bí thư để chứa sách, và lập Hội Tao đàn do ông làm Tao đàn Nguyên súy, vừa sáng tác thơ văn vừa nghiên cứu phê bình. Những trước tác phẩm của Hội Tao đàn được chép lại trong bộ sách đồ sộ Thiên Nam dư hạ tập, và trong các sách Quỳnh uyển cửu ca, Mnh lương cẩm tú, Hồng Đức quốc âm thi tập... Trong đó không chỉ chép thơ văn, mà còn ghi chép về lý luận phê bình văn học, về lịch sử, kinh tế, quan chế, địa lý... Thánh Tông là người dẫn đầu phong trào sáng tác và trước thuật, để lại một lượng tác phẩm khá đồ sộ chép trong Thiên Nam dư hạ tập, và các tác phẩm như: Thập giới cô hồn quốc ngữ văn, Anh hoa hiếu trị, Châu cơ thắng thưởng, Chinh tây kỉ hành, Văn minh cổ súy, Lam Sơn lương thủy phú... Ông giỏi cả thơ và văn, Nôm và Hán. Với cương vị của mình, ông viết nhiều tác phẩm văn học chức năng.

Ông cũng là nhà văn lớn, nhà thơ mang tầm vóc của một thời đại. Tác phẩm văn xuôi tiêu biểu của ông là tập Thánh Tông di thảo gồm 19 truyện vừa có tính truyền kì vừa mang tính ngụ ngôn, lại có màu sắc quái đản lạ lùng, và thảy đều được viết với bút pháp đại gia. Các truyện tiêu biểu như Tinh chuột, Duyên lạ xứ hoa, Hai Phật cãi nhau... có sức cuốn hút kì lạ cả về nghệ thuật thể hiện, cả về tư tưởng triết học. Thánh Tông di thảo là dấu mốc quan trọng ghi nhận bước trưởng thành của truyện kí nước ta viết bằng chữ Hán, ra đời trước cả tập Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ (thế kỷ XVI). Về thơ, Lê Thánh Tông là một thi sĩ mang tầm vóc thời đại ông, một thời đại tự cường và thịnh đạt. Thơ ông là tiếng nói của một nhân cách lớn, một nhà tư tưởng tiên phong, một trái tim chứa đựng bát ngát núi sông và tràn đầy tự hào dân tộc: “Nắng ấm nghìn trượng tỏa trên ngọn cờ.../Phóng hết tầm mắt nhìn núi sông muôn dặm” (Bài Buổi sớm từ sông Cấm đi tuần về phía đông). Còn bài Qua sông Bạch Đằng, vừa hào sảng vừa có chiều sâu của xúc cảm lịch sử: “Cửa bạch Đằng trời nước một màu/ Nhớ mãi công cần vương của Hưng Đạo xưa.../ Ngày ấy xã tắc nhà Trần không suy chuyển/ Núi sông nước Việt mọt thời vẫn còn như muôn thuở...” Trong một bài thơ Nôm, Lê Thánh Tông tự trình bày mình:

Trống rời canh còn đọc sách
Chiêng xế bóng chửa thôi chầu

Thật đẹp đẽ, hình ảnh một ông vua đứng đầu quốc gia với bao quốc sự bề bộn, mà tay luôn cầm quyển sách, và có thể, phải đọc vào những buổi canh khuya. Học giả Phan Huy Chú (1782 - 1840) đã ghi nhận về Lê Thánh Tông: “Tay không rời sách, kinh sử, chư tử, dich số, toán chương đều tinh thông, văn thơ càng giỏi hơn các bề tôi, (là vị vua) văn vũ tài lược hơn cả các đời”. Lê Thánh Tông thực sự là nhà văn hóa lớn của dân tộc. Và có lẽ, trên hết cả, bao trùm tất cả, là tấm lòng ông, là ý thức trách nhiệm của ông trước dân tộc và đất nước. Ước vọng và hoài bão của ông là: “Thiên Nam vạn cổ thiên hà tại”. Đó là câu thơ trong bài thơ khắc trên đá núi Bài Thơ, Quảng Ninh. Câu thơ viết hơn năm trăm năm trước chắc mãi còn rung đông lòng người hậu thế, bởi thơ ấy mang khẩu khí một bậc đế vương hiền tài và xúc cảm của một tâm hồn lớn!

“Vua hiền có Lê Thánh Tông”
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,