Có thể xây dựng đạo đức học trên khoa học không?

Vĩnh AnHỏi đáp triết học
09:41' SA - Thứ tư, 02/01/2008

Hầu hết các hệ thống luân lý lớn nhất của nhân loại đều bắt nguồn từ nhũng tôn giáo. Bước vào thời đại khoa học thực chứng, với ưu thế và những thành công lớn lao của khoa học, với sự cổ vũ của August Comte về một tôn giáo nhân loại (religion de l'humanité), nhiều học giả từ thế kỷ XIX đã nghĩ đến việc tìm cho đạo đức học một nền tảng vững chắc, đáng tin cậy hơn trong các khoa học thay vì trong tôn giáo.

Chúng ta thử lướt qua một số các học thuyết ấy Đó là những học thuyết đạo đức xây dựng:

1. Trên khoa tâm lý học: Các nhà duy nghiệm Anh có khuynh hướng ngày. Hume cho rằng đạo đức học không phải là một môn học trừu tượng, mà là một vấn đề thực tại giải quyết bằng phương pháp thực nghiệm. S.Mill lập ra thuyết duy lợi (morale utilitariste) dựa trên nguyên tắc tâm lý ai cũng tính toán mưu lợi cho mình khi làm việc đạo đức.

2. Trên khoa học sinh vật: Vào giữa thế kỷ XIX, Darwin đưa ra thuyết tiến hóa. Spencer dựa vào đó để xây dựng "đạo đức tiến hóa" (morale évolutioniste) giải nghĩa hành động đạo đức bằng những định luật "thích nghi sinh lý, cạnh tranh sinh tồn, chọn lọc tự nhiên". Guyau dựa vào khuynh hướng ham sống và phát triển căn bản nơi sinh vật để lập ra một “đạo đức không bổn phận, không hình phạt". Nietzsche có đạo đức của con người siêu nhân.

3. Trên khoa học xã hội: Durkheim cho rằng trước hết phải tiến hành nghiên cứu thực nghiệm tất cả các sự kiện luân lý mà ông coi như những sự kiện xã hội: phong tục, tập quán, thời thượng, lý tưởng cộng đồng, khát vọng tập thể. Từ đó có thể thành lập một đạo đức học với những tiên đoán hay những khuyến cáo nào đó.

Phê bình: Những khuynh hướng trên đều thất bại vì những lý do sau:

a) Những kiến thức dùng làm nền tảng khoa học cho các học thuyết đạo đức đã mau chóng trở nên lỗi thời. Ví dụ trong tâm lý có khuynh hướng hướng về lợi thú nhưng cũng có những khuynh hướng cao thượng khác, trong sinh vật học luật cạnh tranh sinh tồn gán cho xã hội là một loại suy mà ngày nay không còn được coi như định luật duy nhất chi phối đời sống con người.

b) Các lý thuyết trên đều dựa vào một tình trạng tự nhiên hay những sự kiện thực tại. Nhung không thể nhất thiết đem một sự kiện tự nhiên, một định luật của vật giới ra làm một bổn phận, một quy tắc đạo đức được. Nói cách khác, không thể biến một phán đoán thực tại ra một phán đoán giá trị. Không thể có những định luật đạo đức như những định luật khoa học. Sự kiện đạo đức là sự kiện thuộc về con người tinh thần và mang tính chất tự do của nó, trong khi sự kiện khoa học bị chi phối bởi tất định nhân quả. Vì thế khi Spencer and Nietzsche dựa vào luật cạnh tranh sinh tồn để làm quy tắc xử thế thì hai ông đã ca ngợi quyền của kẻ mạnh, lên án những công cuộc từ thiện và như thế không còn là đạo đức nữa mà tiếp tay cho quy luật tự nhiên thể hiện sự tàn ác của nó. Những hành động cao cả về cứu khoa phò nguy, về công bình bác ái, không còn tồn tại nữa.

Vì thế những triết gia tinh thần (spiritualiste) đã muốn nhấn mạnh đến việc làm hiện tại hơn là khía cạnh lý thuyết của đạo đức. Họ nhấn mạnh đến kinh nghiệm đạo đức những hành vi đạo đức được sống, được trải nghiệm trong cái cụ thể của đời sống hôm nay. Con người phải sống, phải dấn thân vào đời mới tìm ra những hướng đi chính đáng, những nhận định xác đáng về các giá trị, những lý tưởng mà không khoa học nào có thể đem lại. Do đó cái cần thiết không phải là những lý thuyết đạo đúc mà chính là những nguyên tắc làm tiêu chuẩn cho hành động chúng ta. Những nguyên tắc ấy được lý trí hình thành và dần dần được xác định qua thục tế và hành động.

Có thể xây dựng đạo đức học trên khoa học không?
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,