Chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ

Dr.Mortimer.AdlerSách: Những tư tưởng lớn từ những tác phẩm vĩ đại
09:28' SA - Thứ hai, 13/12/2010

Thưa tiến sĩ Adler;

Một trong những tác phẩm của Gilbert (1) và Sullivan (2) có nói ít nhiều về việc mỗi người sinh ra thì vốn đã là một người tự do hoặc bảo thủ. Nhưng chính xác thì một người “tự do” hay “bảo thủ” là gì? Người ta nói với ông kẻ nọ là tay tự do hay tay bảo thủ, và cho rằng ông sẽ phải tán đồng hoặc phản đối. Nhưng việc cho rằng ông phải tán đồng hay phản đối nghĩa là gì?

J.H.B.

J.H.B. thân mến,

Tại Mỹ ngày nay ít có ai thừa nhận mình là bảo thủ. Hầu hết chúng ta đều muốn người khác coi mình là người theo chủ nghĩa tự do. Một số lãnh tụ chính trị tự nhận mình là người “bảo thủ tự do”, hoặc “tự do bảo thủ”, nhưng họ đều tránh nhãn hiệu “bảo thủ”. Tình thế này khiến ta khó phân biệt ý người ta muốn nói gì khi dùng các thuật ngữ “tự do” và “bảo thủ”.

Tuy nhiên, nếu chú ý lắng nghe, chúng ta sẽ nhận thấy rằng hầu hết mọi người đều cho rằng chữ “tự do” hàm ý một thái độ cởi mở đối với cuộc sống và các ý tưởng, một sự sẵn sàng thay đổi, một sự chào đón đối với những định chế xã hội mới. Và với thuật ngữ “bảo thủ” họ muốn nói tới những quan điểm cố định, sự gắn bó với đời sống và trật tự xã hội sẵn có, đối lập với thay đổi, và “sự xơ cứng tù hãm” nói chung.

Hiện nay chúng ta có xu hướng gắn liền thuật ngữ “tự do” với việc ủng hộ các hành động táo bạo của chính quyền để bảo đảm an sinh kinh tế và xã hội. Nhưng trong quá khứ, người tự do là người tin rằng chính quyền không được can thiệp vào điện trình “tự nhiên” của đời sống kinh tế và xã hội. Chủ nghĩa Tự do hô hào việc giải phóng khỏi sự can thiệp và kềm hãm của chính quyền ngoài mức cần thiết cho trật tự công cộng, sự chừng mực và quốc phòng. Trong lịch sử chính trị châu Âu, chủ nghĩa Tự do đã ủng hộ chính quyền hiến định để chống lại nền quân chủ chuyên chế, và thường chủ trương một xã hội “đa nguyên” bao dung hơn là kiểu cưỡng bách gắn bó với một mô hình đồng nhất của các tập tục và niềm tin.

Lời biện minh cho chủ nghĩa tự do truyền thống được F.A. von Hayek (3) trình bày rất tốt trong tác phẩm The Constitution of Liberty (“Sự Cấu thành Tự do”). Ông ta tin rằng hành động và sự phát triển tự do của cá nhân là phương cách khả dĩ nhất để đạt được lợi ích chung và thực thi các lý tưởng tối hậu của con người. Ông ta chống lại sự áp đặt bất kỳ hình thái trật tự xã hội cố định nào, chống lại việc thủ đắc các đặc quyền, và việc cắt đứt các khả năng mới trong tương lai.

Kết quả là, Hayek bác bỏ cả nỗ lực áp đặt một mô hình xã hội mới - như chủ nghĩa xã hội, chính sách New Deal (4) của Roosevelẹlt hay hình thức nhà nước phúc lợi - lẫn nỗ lực duy trì các trật tự, định chế và đặc quyền cũ. Ông ta tin rằng một xã hội tự do và mở cửa là tốt nhất, bởi vì không phe nhóm nào đủ hiểu biết để định ra một mô hình cho xã hội hoặc có quyền áp đặt quan điểm của họ về việc phải tiến hành những hoạt động của con người ra sao. Sự áp chế sau cùng sẽ thành sa đọa; tự do sau cùng sẽ thanh tẩy.

Thật khó phân biệt kiểu chủ nghĩa tự do này với “chủ nghiã Tân Bảo thủ” được các tác giả như Russell Kirk và Peter Viereck ủng hộ. Những người Tân Bảo thủ này cũng hô hào một sự phát triển tự nhiên, “không can thiệp”, cho trật tự xã hội. Họ cũng chống lại bất kỳ sự quyết định theo lý thuyết, được vạch sẵn một cách có ý thức, đối với cấu trúc và tương lai của cộng đồng.

Tuy nhiên, họ khác biệt với Hayek trong việc nhấn mạnh cộng đồng như một thể đối lập với cá nhân, truyền thống xã hội và sự thống nhất đối lập với biến dị cá nhân, trật tự và phân tầng xã hội đối lập với xã hội “rộng mở”. Họ nhấn mạnh sự khôn ngoan tích lũy thể hiện trong các định chế, tập tục và niềm tin hiện tồn, và ý thức một cách trực giác hơn là sự nắm bắt thông qua tư tưởng thuần lý. Những người tự do như Hayek, ngược lại, tôn trọng và tin tưởng lý trí con người, và xem chủ nghĩa Tân Bảo thủ là “thần bí” và “ngu dân”.

Những người ủng hộ chính sách New Deal lại có khái niệm khác về chuyện làm một người tự do nghĩa là gì. Theo họ, chủ nghĩa tự do ủng hộ sự can thiệp của chính quyền để giải quyết những vấn đề xã hội bức bách vốn quá lớn đến độ các cá nhân riêng lẻ không giải quyết được. Họ cho rằng nghĩa vụ của chính quyền là bảo đảm các quyền chính trị, kinh tế và xã hội căn bản cho mọi người thông qua sự kiểm soát và hoạch định của chính phủ. Họ đặt trọn niềm tin vào ý chí của đa số dân chúng, vốn biện biệt hoàn toàn với sự xét đoán của một thiểu số nhỏ bé.


(1) W.S Gilbert (1836 - 1911): nhà soạn kịch người Anh và
(2) Arthur Sullivan (1842 - 1900): nhà soạn nhạc người Anh là đồng tác giả của nhiều vở nhạc kịch.
(3) Friedrich A. von Hayek (1899 - 1992): nhà kinh tế học người Anh sinh tại Áo, đoạt giải Nobel về kinh tế năm 1974.
(4) New Deal: những chính sách cải cách về kinh tế và xã hội ở Mỹ những năm 1930 dưới thời tổng thống Franklin D. Roosevelt.
(5) Franklin D. Roosevelt (1882 - 1945): tổng thống thứ 32 của nước Mỹ, đặc biệt ông làm tổng thống bốn nhiệm kỳ, lâu hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào.

Chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa bảo thủ
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,