Canh tân giáo dục để canh tân đất nước

Nguyễn Quang ThạchNgười Đô Thị
10:27' SA - Thứ tư, 25/06/2014

Lúc 21 tuổi, người viết bài này - tác giả Nguyễn Quang Thạch - đã trăn trở làm sao cho nước Việt được cường thịnh, bởi thế năm 22 tuổi, anh quyết định làm “nhà cách mạng thư viện” để góp phần khai dân trí, nuôi dưỡng lý tưởng và khát vọng dân tộc. Mười tám năm nay, bằng sự nỗ lực không ngừng nghỉ, anh đã tạo được hệ thống thư viện dân sự với Tủ sách dòng họ, Tủ sách phụ huynh, Tủ sách hậu phương quê hương chiến sĩ… giúp hàng trăm ngàn dân nông thôn có sách đọc ngang bằng cư dân Hà Nội và Sài Gòn. Mục tiêu đời anh là tìm mọi cách để giúp cho tất cả trẻ em nông thôn Việt Nam có sách đọc ngang trẻ em ở châu Âu, Nhật Bản, Mỹ, Israel.

Ý thức về sự học đã được người Việt ca dao hoá và truyền khẩu cho đến ngày nay, điển hình như “Trai thì đọc sách, ngâm thơ/Dùi mài kinh sử để chờ kịp khoa/ Mai sau nối được nghiệp nhà/Trước là đẹp mặt, sau là ấm thân”.

Sự học xưa

Ngẫm lại thì sự học của người Việt ngày xưa ở mức cao nhất là kiếm được chức quan để ấm thân. Sự học chỉ dừng lại ở mức học thuộc lời người xưa, học thuộc lời của những ông thầy được phong thánh rồi áp dụng vào các quy tắc lễ, nghĩa, cai trị dân. Trong xã hội phong kiến kém phát triển, người dân nghèo và nhiều người mù chữ, thì không thể có khát vọng lớn lao ngoài kiếm cho đủ ăn đủ mặc. Bởi thế, ai có khát vọng làm quan cho ấm cái thân, cho vinh thân phì gia thì hướng tới sự học. Chính vì việc học bị giới hạn ở hai mức thầy và quan (tiến vi quan, thoái vi sư) nên số ông nghè, ông cử lên được đỉnh cao nhất là dừng ở đó hành nghề kiếm ăn. Còn các ông tú thì làm ông thầy gõ đầu trẻ ở làng mà độ nhật.

Cái sự học chữ nghĩa văn chương tầm chương trích cú của Nho giáo đã biến mỗi người học thành những kẻ nô lệ, ít ai thoát được khỏi nó để tạo hướng riêng cho mình. Học thuộc lòng mà ít sáng tạo. Cả nền khoa cử ngàn năm với rất nhiều tiến sĩ được đưa vào văn bia Quốc Tử Giám nhưng dường như không ai có công trình khoa học, sáng kiến, sáng chế… đóng góp cho nhân loại. Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể tự hào về tổng công trình sư Nguyễn An đã tạo nên Tử Cấm Thành của Trung Quốc, hoặc trong nền giáo dục thiên về văn chương chữ nghĩa đã có ông Vũ Hữu với cuốn Lập thành toán pháp, ông Lương Thế Vinh với Đại thành toán pháp và Khải minh toán học, có nhà bác học Lê Quý Đôn. Tóm lại, đỉnh cao của sự học ngày xưa là quan vị. Khi khát vọng của con người chỉ nằm ở mức cai trị con người thì chắc chắn nền giáo dục đó không thể tạo nên những con người tự do, con người được khai phóng, không thể có các công trình sáng tạo đỉnh cao vì sự tiến bộ của loài người.


Ảnh minh họa: Trung Dũng

Sự học ngày nay

Sự học ngày nay là kế thừa sự học ngày xưa vì tiềm thức cộng đồng nước Việt Nam đã dung chứa sự học của Nho giáo, bởi vậy cái ngày xưa vẫn chi phối cái ngày nay không hề nhỏ, sự học tạo nên những kẻ nô lệ mình. Học để có công ăn việc làm thoát đời nông dân, thoát làm công nhân mà thành công chức và quan chức. Những mong muốn và khát vọng đó là chính đáng. Tuy nhiên, chúng ta cần xem sự học lẫn đào tạo ngày nay đã tạo cho xã hội những sản phẩm gì. Những cử nhân, kỹ sư, những thạc sĩ và tiến sĩ đã đóng góp được gì cho sự tiến bộ của đất nước và nhân loại?

Đỉnh cao của sự học ngày xưa là quan vị. Khi khát vọng của con người chỉ nằm ở mức cai trị con người thì chắc chắn nền giáo dục đó không thể tạo nên những con người tự do, con người được khai phóng, không thể có các công trình sáng tạo đỉnh cao vì sự tiến bộ của loài người.

Về nông nghiệp: đồng ruộng chúng ta không có nhiều thay đổi. Người nông dân vẫn chủ yếu làm việc bằng tay. Nông sản không có đầu ra bền vững. Dưa hấu, vải, nhãn, xoài… cứ được mùa thì ế. Các địa phương không bao tiêu hết sản phẩm cho người dân. Ở Thái Bình, gia đình người nông dân chỉ kiếm được 2.000 - 3.000 đồng/ngày/sào.

Về công nghiệp: từ công nghiệp nhẹ đến công nghiệp nặng, hầu hết đều nhập ngoại. Đến như phụ tùng xe đạp còn phải nhập từ Trung Quốc. Đất nước của chúng ta là công xưởng của tư bản ngoại quốc. Tự thân chúng ta không có những Sony, Samsung, Nokia.

Nói chung, chúng ta chưa có nền kinh tế sản xuất, nền kinh tế chế tạo… Đó là đầu ra hiển nhiên của một nền giáo dục thiếu kích thích sáng tạo. Từ khi sinh ra và lớn lên, con trẻ Việt Nam đã phải sống trong nỗi sợ. Ở nhà thì sợ và buộc phải nghe lời bố mẹ, không có quyền tranh luận bình đẳng. Ở trường thì thầy cô luôn đúng, ít khi học trò có cơ hội tranh luận để tìm ra những thứ ngoài thầy và sách. Ở cơ quan, người ta sợ quyền lực của ông lãnh đạo, hơn là sợ sai so với chuẩn khoa học, chuẩn minh bạch và chuẩn lương thiện. Ở xã hội, hễ ai có ý tưởng mới, có ý kiến khác… thì đám đông chê bai, dè bĩu.

Canh tân giáo dục để canh tân đất nước

Đã đến lúc mọi công dân phải biết tự nhục khi nước hèn, nước bị bắt nạt, khi hàng triệu đứa trẻ đang sống trong nghèo đói, khi hàng chục triệu học sinh nông thôn không có sách đọc. Hãy xem những yếu khuyết nêu trên là một liều thuốc đắng dã tật cho chúng ta. Mỗi cá thể cần biết rằng xã hội, dân tộc, đất nước là ngôi nhà của chính mình. Hãy hiến dâng trái tim khối óc cho đất nước được cường thịnh và tôn trọng.

Đương nhiên, để mỗi cá thể có một trái tim biết yêu con người, mỗi cá thể có khát vọng học để thay đổi đất nước, học để có sản phẩm bằng người Nhật, Hàn rồi vượt họ trong tương lai… chúng ta phải thay đổi ngay lối giáo dục nô lệ con người hiện nay. Cha mẹ và thầy cô giáo hãy chấm dứt khoá miệng con trẻ, hãy để cho các em nói, các em sáng tạo, các trải nghiệm. Cần xoá bỏ mọi gian trá trong giáo dục, hãy loại bỏ tất cả thầy cô giáo và ông quan giáo dục bất tài và bất lương ra khỏi bộ máy giáo dục.

Xin hãy thiết kế, xây dựng và áp dụng triết lý giáo dục nhân bản, vị quốc gia và vị nhân loại để dân tộc này được sáng lên và cùng thắp sáng nhân loại.

Lớp học thời trước Cách mạng tháng Tám
Lớp học thời trước Cách mạng tháng Tám
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,