Bàn về quốc học

Phạm QuỳnhPhạm Quỳnh- Luận giải văn học và triết học/ Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin-Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây
08:48' SA - Thứ hai, 23/11/2009

Nói tóm lại thời địa lí, lịch sử, chính trị đều như hiệp sức nhau lại mà gây cho nước ta một cái tình thế rất bất lợi cho sự học vấn tư tưởng. Bao nhiêu những người khá trong nước đều bị cái tình thế ấy nó áp bức trong mấy mươi đời, nên lần lần tập thành một cái tâm lí riêng, là cái tâm lí ỉ lại vào người, chớ không dám tự lập một mình; trong việc học vấn thì cái tâm lí ấy tức như trên kia gọi là cái tâm lí làm học trò suốt đời vậy. Nước ta ở ngay cạnh nách nước Tàu, từ hồi ấu trĩ cho đến lúc trưởng thành đều núp bóng nước Tàu mà sinh trưởng cả, khác nào như một cái cây nho mọc bên cây lớn, bị nó "cớm" không thể nào nẩy nở ra được.

Nhưng trước kia mọc ở dưới bóng cây "đa" phương Đông đã bị "cớm" mà không lên cao được, chỉ sợ nay mọc dưới bóng cây “sên” phương Tây, cũng lại bị “cớm” mà cằn cọc hẳn lại, thì thôi, còn mong mỏi gì nữa!

Song nay ta đã tỉnh ngộ rồi, thì ta nên kíp tìm phương bổ cứu.

Mới đây tôi có viết một bài luận bằng Pháp văn đăng trong báo Tây nói về sự đồng hóa. Bài ấy nguyên văn chữ Pháp có lục đăng vào phần phụ chương kì Nam Phong trước. Tôi nói rằng đồng hóa có nhiều cách: có cách đồng hóa đến không còn cốt cách tinh thần gì của mình nữa, mà biến hẳn theo người; có cách đồng hóa lấy những cái hay của người mà giữ được cốt cách tinh thần của mình, lại bồi bổ vào cho mạnh mẽ thêm lên. Cách đồng hóa trên là cách ta đồng hóa với Tàu ngày xưa đó, kết quả đến ngày nay anh em ta phải than rằng nước ta không có quốc học. Gương đó trước còn đó, ta phải soi đấy mà liệu đường đi sau này.

Nếu ngày nay ta lại đồng hóa theo Tây như ngày xưa đồng hóa theo Tàu, thì giả sử có thành công nữa cũng phải đến mấy mươi đời, mà rốt cuộc lại cũng chỉ thành một bản phóng mờ của nước Pháp, chứ chẳng có tinh thần cốt cách gì cả, rồi trăm năm về sau này, lại có ông Phan Khôi nào hậu sinh đó, trông thấv cõi học nước nhà vẫn vắng vẻ tịch mịch, không khỏi thở dài mà than rằng: “Quái! Nước ta học Tây đến ba bốn trăm năm mà vẫn chưa có một nền quốc học riêng!” Bấy giờ không phải là trong nước không có lắm tay làm thơ làm văn Tây giỏi, chẳng kém gì người Tây, tức như các cụ ta ngày xưa cũng lắm tay làm thơ văn Tàu chẳng kém gì người Tàu, nhưng cũng chỉ thế thôi, chớ ngay trong làng thơ văn xưa kia chưa cụ nào bằng Lí, Đỗ, Tô, Hàn, thì sau này có lẽ cũng không ai bằng Victor Hugo hay Anatole France được, vì cái nghiệp học mượn viết nhờ có đời có kiếp nào cho bằng hẳn người ta. Thơ văn còn thế, đến học vấn tư tưởng tất lại còn kém hơn nữa.

Vậy thời ngày nay nếu ta phải đồng hóa theo Tây - mà cái đó là tất nhiên vì lẽ chính trị, lẽ kinh tế, lẽ văn hóa bắt buộc ta càng ngày càng phải giao tiếp với người Tây - ta nên đồng hóa có ý thức, có nghĩa lí, nên kén chọn lấy những cái hay của người ta mà bắt chước, nên xem xét mình thiếu những gì mà học tập lấy của người ta để bồi bổ cho mình.

Nói riêng về đường học thuật - mà học thuật là chủ não của văn minh - thì học thuật của Đông phương ít tấn tới, học thuật của Tây phương mau phát đạt, là vì Tây họ có cái quan niệm về khoa học, mà người Đông phương mình thì không có vậy.

Khoa học đây là nghĩa rộng không phải là nói về các khoa chuyên môn, như lí học, hóa học, thiên văn học, địa lí học đâu. Khoa học đây là nói về cái phương pháp: cái tinh thần của sự học của người Thái Tây. khởi xướng ra khoa học là lối học phân ra khoa loại, đặt thành phương pháp, để cầu lấy kết quả đích xác, tìm lấy chân lí sự vật. Khoa học là phép học chỉ châu tuần trong cõi thực tế, không mơ tưởng những sự huyền vi. Khoa học là sự học lấy lí luận làm tiên phong, lấy thực nghiệm làm hậu kính, lấy sự thật nhiển nhiên làm căn cứ, lấy lẽ phải tất nhiên làm mục đích.

Lối học như vậy, thì lối học Đông phương ta thật không có. Đông phương chỉ có đạo đức chớ không có khoa học. Đạo học và khoa học khác nhau thế nào, Lương Khai Siêu trong bài tựa bản tiết yếu sách Minh Nho học án có phân biệt như sau này, tưởng cũng xác đáng lắm: “Đạo học với khoa học, phải nên phân biệt cho rất rõ. Đạo học là cái học thụ dụng, tự mình tìm lấy được, chớ không phải đợi ở ngoài, cổ kim Đông Tây chỉ có một, chớ không có hai. Khoa học là cái học ứng dụng, nhờ các biện luận tích lũy mà thành ra, tùy cái trình độ văn minh trong xã hội mà tiến hóa, cho nên khoa học chuộng mới. Đạo học thời những lời nói cũ tự trăm, ngàn năm về trước, kẻ hiền triết ngày nay vị tất đã nói được hay hơn. Khoa học chuộng rộng, đạo học thời một lời nói nửa câu, có thể đem mà thụ dụng suốt cả đời không hết. Lão Tử nói rằng: "Vi học nhật ích, vi đạo nhật tổn" (làm việc học thì ngày càng nhiều lên, làm việc đạo thì ngày càng ít đi), học ấy là nói khoa học, mà đạo ấy là nói đạo học vậy”.

Bàn về quốc học
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,