Chuyện tác quyền trong môi trường kỹ thuật số

Tác quyền tại Việt Nam là một vấn đề gây đau đầu không chỉ cho các cơ quan quản lý mà còn cho cả những ai quan tâm đến pháp luật hay những cơ quan bảo vệ pháp luật. Không phải chúng ta đau đầu vì thiếu một hành lang pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này mà vì hành lang ấy dường như vẫn quá thênh thang đến mức ai cũng có thể đi qua mà không hề ngại chuyện bị ngăn chặn, xét hỏi.

Rõ ràng là Luật dân sự của chúng ta đã từng có khá nhiều điều quy định về chuyện tác quyền, Luật xuất bản, Luật báo chí... cũng đều dành những điều khoản tương xứng để nói về tác quyền và sắp tới đây, để bổ sung cho các quy phạm pháp luật đã có, các công ước quốc tế ta đã ký kết sẽ có thêm một luật mới được ban hành là Luật sở hữu trí tuệ - Bộ luật được cho là quy định chi tiết và cụ thể nhất trong lĩnh vực tác quyền từ trước đến nay.

Tuy nhiên, đâu đó trong một bộ phận lớn người dân, các nhà kinh doanh, các cơ quan đơn vị vẫn chưa xuất hiện (dù chỉ là một chút) ý thức tôn trọng tác quyền. Và kết quả là Luật cứ ban hành, người ta cứ biết mình làm sai, nhưng... vẫn cứ vi phạm.

Thế kỷ 21, kỷ nguyên kỹ thuật số, máy tính được ứng dụng vào hầu hết các lĩnh vực, các thiết bị kỹ thuật số xuất hiện khắp nơi lại càng khiến cho tình trạng vi phạm tác quyền trở nên khó giải quyết. Không ai có thể xác minh được sự hợp pháp của các tác phẩm âm nhạc trên những chiếc điện thoại di động, càng không thể xác nhận nếu chúng xuất hiện trên máy nghe nhạc Mp3. Đơn giản vì những website cho phép download nhạc hiện nay hầu hết đều không quan tâm gì đến chuyện tác quyền, bất chấp tuyên bố chính thức, rõ ràng của Cục trưởng Cục Bản quyền tác phẩm Văn học Nghệ thuật, tiến sĩ Vũ Mạnh Chu rằng hành vi ấy là vi phạm pháp luật.

Tương tự trên điện thoại di động, ngoài một số nhà cung cấp dịch vụ có thoả thuận tác quyền với tác giả, chủ sở hữu hợp pháp, những nhà cung cấp dịch vụ còn lại chọn hướng đi lập lờ, đánh lận con đen bằng cách hợp đồng mập mờ, chung chung và khai thác cụ thể. Chẳng hạn họ sẽ ký hợp đồng với tác giả "phổ biến" tác phẩm dưới dạng số hoá, nhưng lại yêu cầu người sử dụng "đóng tiền" để download các tác phẩm ấy. Và nếu như trong hợp đồng với tác giả không ghi rõ việc không được phép cho download hay không được phép kinh doanh thì dù biết mình bị lừa, tác giả vẫn phải chịu cho đến khi hợp đồng hết hiệu lực. Song thường thì trong những trường hợp như thế này, các nhà cung cấp dịch vụ khôn ngoan luôn ký một hợp đồng có hiệu lực rất lâu - tác giả xem như "mất con" một cách hợp pháp. Gà đã chết chỉ vì bút sa.

Việc sử dụng thiết bị nghe nhạc iPod, download ca khúc từ iTunes là một dạng đảm bảo vấn đề tác quyền được thực thi nghiêm túc. Tuy nhiên, khi hầu hết các máy iPod cũng đều nghe được Mp3 thì khó ai có thể truy được nguồn gốc của các ca khúc ấy từ đâu. Chỉ cần kết nối với máy tính, các thiết bị nghe nhạc trở thành một "trung tâm nhân bản" các tác phẩm âm nhạc. Và khi chúng được kết nối với các máy tính khác, máy tính lại tiếp tục trở thành công cụ nhân bản. Và cứ thế các tác phẩm có bản quyền không còn giữ được bản quyền.

Một ý kiến gây nhiều tranh luận về vấn đề này cũng đã từng được mang ra thảo luận, rằng khi tôi đã mua đĩa, tôi hoàn toàn có quyền sao chép nội dung đĩa ấy sang một thiết bị khác để lưu trữ phòng trường hợp có sự cố. Tuy nhiên, đó là lối ngụy biện bởi ta thực ra chỉ mua đĩa và mua quyền nghe nội dung ghi trên đĩa chứ không mua quyền sao chép, lưu trữ. Vậy thì ta làm sao có thể đòi cái mà ta không mua? Thế nhưng rất rất nhiều người đã vin vào ý "đã mua đĩa" để cố tình vi phạm pháp luật để rồi sau đó lại tiếp tục vi phạm bằng cách "tặng mọi người cái tôi đã mua, nghĩa là thuộc quyền sở hữu của tôi". Không ai chịu nhớ rằng mình chỉ mua chiếc đĩa chứ không mua đứt quyền sử dụng trọn vẹn những gì ghi trên nó.

Từ tác phẩm văn học đến điện ảnh, âm nhạc, phần mềm máy tính... tình trạng vi phạm cứ tiếp tục diễn ra tràn lan. Chỉ mới xét trong một môi trường hẹp là môi trường kỹ thuật số đã thấy lắm vấn đề thì khi nhìn rộng ra những môi trường khác sẽ còn bao nhiêu vấn đề nữa? Một mặt, chúng ta cố gắng đẩy nhanh tốc độ gia nhập vào WTO, một mặt chúng ta không cương quyết xử lý chuyện tác quyền mà những vi phạm nằm ở mức 95% khiến thế giới bực bội. Việc kêu gọi lương tâm của mọi người và ý thức tôn trọng pháp luật chúng ta đã làm quá nhiều, nhưng dường như chúng không hề hiệu quả.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang